پرسشنامه سرمایه اجتماعی اونیکس و بولن

سرمایه اجتماعی چیست؟

سرمایه اجتماعی از اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی و رابطه‌هایی ساخته می‌شود که همکاری مردم را در خانواده، محله و محل کار ممکن می‌کنند. اونیکس و بولن آن را ماده‌ی خام جامعه‌ی مدنی می‌دانند. به نظر آنان این سرمایه در برخوردهای روزمره شکل می‌گیرد، نه در درون یک فرد تنها. برای همین پرسش‌های این ابزار بیشتر درباره‌ی رفتارهای روزمره است: کمک داوطلبانه، سر زدن به همسایه، رفتن به مراسم محله و احساس امنیت در خیابان.

معرفی پرسشنامه سرمایه اجتماعی اونیکس و بولن

پرسشنامه سرمایه اجتماعی اونیکس و بولن ابزاری ۳۶ گویه‌ای از استرالیاست. سازندگان آن جنی اونیکس از دانشگاه فناوری سیدنی و پل بولن، مشاور توسعه‌ی اجتماعی، هستند. در منابع انگلیسی آن را Social Capital Questionnaire و با نام سازندگانش، Onyx و Bullen، می‌شناسند. پایه‌ی ابزار، پاسخ‌های ۱۲۱۱ بزرگسال ۱۸ تا ۶۵ ساله در پنج اجتماع محلی نیوساوت‌ولز بود که ۷۱۷ نفرشان شاغل بودند.

سازندگان کار را با ۶۸ گویه شروع کردند. تحلیل عاملی سلسله‌مراتبی (روشی آماری برای یافتن پرسش‌هایی که با هم پاسخ داده می‌شوند) ۳۶ گویه را نگه داشت. این گویه‌ها یک عامل کلی سرمایه اجتماعی و هشت عنصر جداگانه را می‌سنجند. گزارش پژوهش در ۱۹۹۸ و مقاله‌ی اصلی در سال ۲۰۰۰ در مجله‌ی The Journal of Applied Behavioral Science منتشر شد.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

• معرفی و راهنمای اجرا — پیشینه‌ی ساخت، هشت عنصر، کاربردها و نکته‌های اجرای پرسش‌های شغلی و شمارشی
• فرم فارسی ۳۶ گویه — آماده‌ی چاپ، با طیف چهاردرجه‌ای و بخش مشخصات پاسخ‌دهنده پس از پرسش‌ها
• راهنمای نمره‌گذاری — کلید عنصرها، نمره‌ی کل شاغلان و غیرشاغلان، قاعده‌ی پاسخ خالی و برگه‌ی محاسبه
• راهنمای تفسیر — معنای نمره‌ی بالا در هر عنصر، دو جدول نمره‌ی مرجع، نمره‌ی z و یک مثال حل‌شده
• راهنمای ورود داده — ساختن متغیرها، محاسبه‌ی نمره‌ها و آلفای کرونباخ در SPSS، به زبان ساده
• تعریف مفهومی و عملیاتی — متن آماده برای فصل روش تحقیق پایان‌نامه
• جدول روایی و پایایی — نمونه و یافته‌ی هفت پژوهش استرالیایی، آمریکایی، چینی و ایرانی
• کادر شیوه‌ی استناد — مرجع مقاله‌ی سازندگان و اعتباریابی فارسی به روش APA ویرایش هفتم، با DOI
• متن انگلیسی پرسشنامه — فرم سازندگان با ۳۶ گویه و برچسب دو سر طیف هر گویه

روی‌هم ۲ فایل تحویل می‌گیرید: همین دفترچه‌ی ۱۶ صفحه‌ای در Word و PDF.

هشت عنصر پرسشنامه سرمایه اجتماعی اونیکس و بولن

هر عنصر نشان می‌دهد سرمایه اجتماعی فرد در کدام بخش زندگی‌اش قوی‌تر یا ضعیف‌تر است:

• مشارکت در جامعه محلی — حضور فعال در گروه‌ها، انجمن‌ها، مراسم و پروژه‌های محله
• عاملیت اجتماعی — پیش‌قدم شدن، گفتن نظر مخالف و دانستن راه پیدا کردن اطلاعات
• احساس امنیت و اعتماد — اعتماد به بیشتر مردم و آسودگی در محل زندگی
• تعاملات با همسایگان — روابط همسایگی، رفت‌وآمد و کمک متقابل در محله
• تعاملات با خانواده و دوستان — تماس و دیدار با دوستان و دیگران در طول هفته
• تحمل تنوع — لذت بردن از زندگی در کنار فرهنگ‌ها و سبک‌های زندگی متفاوت
• ارزش زندگی — احساس ارزشمند بودن در جامعه و رضایت از معنای زندگی
• تعاملات شغلی — دوستی با همکاران و احساس عضویت در تیم کاری، فقط برای شاغلان

اونیکس و بولن چهار عنصر مشارکت، همسایگان، خانواده و دوستان و محیط کار را شبکه‌های فرد در چهار عرصه‌ی زندگی می‌دانند. چهار عنصر دیگر را «مصالح ساختمانی» سرمایه اجتماعی می‌نامند. دو گویه هم‌زمان چند عنصر را می‌سنجند. این دو گویه فقط در نمره‌ی کل حساب می‌شوند.

نمره‌گذاری پرسشنامه سرمایه اجتماعی اونیکس و بولن

هر گویه یک طیف چهاردرجه‌ای دارد: «خیلی کم» ۱ نمره و «خیلی زیاد» ۴ نمره می‌گیرد. گویه‌ی معکوسی در کار نیست و نمره‌ی هر عنصر و نمره‌ی کل، جمع پاسخ‌هاست. نمره‌ی بالاتر یعنی سرمایه اجتماعی بیشتر.

اگر پاسخ‌دهنده شاغل است، به هر ۳۶ گویه پاسخ می‌دهد و نمره‌ی کل او بین ۳۶ تا ۱۴۴ است. فرد غیرشاغل پنج گویه‌ی محیط کار را کنار می‌گذارد و نمره‌ی کل او از ۳۱ گویه و بین ۳۱ تا ۱۲۴ به دست می‌آید. این قاعده‌ی خود سازندگان است، پس وضعیت اشتغال را در فرم حتماً بپرسید.

برای تفسیر، نمره را با نمره‌های مرجع مقایسه می‌کنید. دفترچه دو جدول دارد: نمونه‌ی ۱۲۱۱ نفری سازندگان با چارک‌ها، و ۵۲۲ سالمند تبریزی در پژوهش برزنجه عطری و همکاران. نمره‌ی z نشان می‌دهد نمره‌ی فرد چند انحراف معیار از میانگین گروه مرجع فاصله دارد.

روایی و پایایی پرسشنامه سرمایه اجتماعی اونیکس و بولن

در پژوهش اصلی، هشت عنصر روی‌هم ۴۹٫۳ درصد واریانس را توضیح دادند و آلفای کرونباخ ۰٫۸۴ بود؛ آلفای کرونباخ یعنی شاخص هماهنگی پاسخ به گویه‌های یک مقیاس. سازندگان بعدها داده‌های ۶۲۴۹ نفر از نه اجتماع و چهار گروه را دوباره تحلیل کردند و ساختار را پایدار یافتند.

اوبرایان و همکاران در ۲۰۰۴ با اجرای تلفنی در آمریکا به ساختاری شبیه رسیدند. شو و همکاران در ۲۰۲۰ نسخه‌ی ۲۹ گویه‌ای بدون گویه‌های شغلی را روی ۴۶۷ روستانشین چینی آزمودند و آلفای ۰٫۸۶۸ گزارش کردند.

شواهد پژوهش‌های ایرانی

افتخاریان و همکاران در ۱۳۹۵ ابزار را با ترجمه‌ی معکوس برای ۱۹۲ سالمند بالای ۶۰ سال در ساری اعتباریابی کردند. آنان آلفای ۰٫۹۶ را برای نمره‌ی کل گزارش کردند. ضریب بازآزمایی (ثبات نمره‌ی همان افراد پس از دو هفته) در همه‌ی خرده‌مقیاس‌ها بالاتر از ۰٫۷۰ بود. تحلیل عاملی در این سالمندان ۷ عامل یافت که یکی از آن‌ها انسجام محلی بود. نمره‌ی کل با افسردگی رابطه‌ی منفی و با سلامت اجتماعی رابطه‌ی مثبت داشت.

یاری و همکاران در ۲۰۱۴ روی ۲۹۳ دانشجوی علوم پزشکی تهران آلفای ۰٫۷۹ را به دست آوردند. برزنجه عطری و همکاران در ۲۰۲۰ میان سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی ۵۲۲ سالمند تبریزی همبستگی ۰٫۴۱۲ یافتند.

پرسشنامه سرمایه اجتماعی اونیکس و بولن در پایان‌نامه

این پرسشنامه در پایان‌نامه‌های جامعه‌شناسی، روان‌شناسی اجتماعی، سالمندی، سلامت اجتماعی، مدیریت شهری و مددکاری اجتماعی به کار می‌رود. با آن می‌توانید سرمایه اجتماعی محله‌ها، شهرها یا گروه‌ها را مقایسه کنید. سنجش پیش و پس از یک برنامه‌ی محلی هم از کاربردهایی است که خود سازندگان پیشنهاد کرده‌اند. رابطه‌ی کیفیت زندگی و افسردگی با سرمایه اجتماعی هم موضوع رایج پژوهش‌های ایرانی است.

سازندگان و هر سه پژوهش ایرانی طیف چهاردرجه‌ای به کار برده‌اند، اما در نسخه‌های فارسیِ در گردش گاهی پنج گزینه آمده است. فایل ما چهار گزینه دارد تا ضرایب پایایی و نمره‌های مرجع با فرم شما هم‌خوان باشند. آلفای کرونباخ نمونه‌ی خودتان را هم حساب کنید و در فصل روش تحقیق بنویسید.