پرسشنامه گردشگری فرهنگی پوراحمد و همکاران (SWOT)

معرفی پرسشنامه گردشگری فرهنگی پوراحمد و همکاران (SWOT)

برای شناخت عوامل مؤثر بر گردشگری فرهنگی یک منطقه، پرسشنامه گردشگری فرهنگی نظر مدیران، کارشناسان گردشگری و متخصصان دانشگاهی آشنا با منطقه را گرد می‌آورد. در مدل SWOT، نخست عوامل مرتبط با منطقه را شناسایی می‌کنید و سپس خبرگان میزان اثر و اهمیت هر عامل را می‌سنجند. فرم ۲۴ گویه دارد و هر گویه روی طیف پنج‌درجه‌ای از «خیلی ضعیف» تا «خیلی زیاد» پاسخ داده می‌شود.

پوراحمد و همکاران (۱۳۹۲) عوامل آن را برای الموت قزوین با مشاهده‌ی مستقیم، روش‌های میدانی و مصاحبه با کارشناسان و دانشگاهیان شناسایی کردند. پس ساختار آن قالبی منطقه‌ای است، نه مقیاسی استاندارد با گویه‌های ثابت. نام منطقه، دوره‌ی تاریخی قلعه‌ها، قوم شاخص، استان‌های هم‌جوار و راه‌ها در فرم نقطه‌چین مانده‌اند. جدولی در دفترچه نشان می‌دهد هر جای خالی در پژوهش الموت چه نامی داشته است.

1. عوامل نامرتبط با منطقه‌ی خودتان را کنار بگذارید و عامل‌های لازم را با همان قالب پرسش بیفزایید.
2. جای خالی‌ها را پیش از چاپ در فایل Word پر کنید و تغییرها را در گزارش پژوهش بنویسید.

برای تکرار پژوهش الموت، نام‌های همان جدول را در فرم می‌گذارید و یافته‌ها را با جدول نتایج الموت در دفترچه مقایسه می‌کنید.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

• راهنمای پیش از اجرا — چگونگی تطبیق قالب SWOT الموت با منطقه‌ی خودتان: کنار گذاشتن، افزودن و گزارش عوامل.
• جدول جای خالی‌ها — نامی که هر نقطه‌چین در پژوهش الموت داشته، برگرفته از جدول‌های عوامل مقاله.
• فرم ۲۴ گویه‌ای — متن آغاز پرسشنامه، مشخصات پاسخ‌دهنده و پنج ستون پاسخ برای علامت‌زدن.
• کلید نمره‌گذاری مؤلفه‌ها — نمره‌ی ۱ تا ۵، جمع و میانگین گویه‌ی هر مؤلفه و قاعده‌ی گویه‌ی بی‌پاسخ.
• روش وزن‌دهی SWOT — ده گام از میانگین هر عامل تا ماتریس داخلی ـ خارجی و رتبه‌بندی راهبردها با QSPM.
• نمونه‌ی حل‌شده — همه‌ی محاسبه‌ها با پنلی ساختگی از شش کارشناس، گام‌به‌گام و با عدد.
• نتایج پژوهش الموت — ضریب و رتبه‌ی ۲۴ عامل، موقعیت الموت در ماتریس و شش راهبرد اولویت نخست.
• روایی و پایایی — آنچه مقاله انجام داده و راه گزارش روایی و پایایی با پنل خودتان.
• تعریف مفهومی و عملیاتی — گردشگری فرهنگی و تحلیل SWOT با ارجاع به صفحه‌های مقاله.
• متن آماده و شیوه‌ی استناد — بند «ابزار پژوهش» برای پایان‌نامه و ارجاع APA ویرایش هفتم با DOI.

روی‌هم ۲ فایل تحویل می‌گیرید: دفترچه‌ی ۱۳ صفحه‌ای در Word قابل ویرایش و همان دفترچه در PDF.

مؤلفه‌های پرسشنامه گردشگری فرهنگی

این پرسشنامه نقاط قوت و ضعف را در گروه عوامل درونی منطقه قرار می‌دهد و فرصت‌ها و تهدیدها را عوامل بیرونی آن می‌داند. مضمون عامل‌ها در هر مؤلفه چنین است:

• نقاط قوت — قلعه‌ها و دژها، تنوع قومی و فرهنگی، روستاهای تاریخی، مکان‌های آموزش دینی و آرامگاه‌ها، کاروانسراها، دانش بومی صنایع دستی و گیاهان دارویی، و آیین‌ها و چشم‌اندازهای مذهبی.
• نقاط ضعف — کمبود اقامتگاه، راه‌های نامناسب به آثار تاریخی، ضعف مدیریت طرح‌ها، تبلیغات کم و مشارکت ضعیف جامعه‌ی بومی.
• فرصت‌ها — هم‌جواری با استان‌های دیگر، مسیرهای ارتباطی راهبردی، کوهستان‌های نزدیک، سرمایه‌گذاری خصوصی در مرمت و اقامتگاه، استفاده‌ی آموزشی از مکان‌های باستانی، فروش صنایع دستی و راه‌های تازه.
• تهدیدها — آسیب آثار از ورود بیش از حد گردشگران، تغییر و التقاط فرهنگی، آسیب به بافت معماری روستاها، راه‌سازی نابه‌جا و جای‌گیری الگوی شهری به جای فرهنگ روستایی.

نمره‌گذاری پرسشنامه گردشگری فرهنگی

هر خبره شدت اثر و اهمیت عامل‌ها را روی طیف پنج‌درجه‌ای مشخص می‌کند. هیچ گویه‌ای نمره‌گذاری معکوس ندارد. امتیاز بالاتر برای یک ضعف یا تهدید، اثر قوی‌تر آن را نشان می‌دهد، نه بهتر بودن وضع منطقه.

1. هر پاسخ از ۱ برای «خیلی ضعیف» تا ۵ برای «خیلی زیاد» نمره می‌گیرد و قاعده‌ی گویه‌ی بی‌پاسخ در دفترچه آمده است.
2. برای هر پاسخ‌دهنده، جمع و میانگین گویه‌ی هر مؤلفه حساب می‌شود؛ مؤلفه‌ها ۷ یا ۵ گویه دارند و مقایسه با میانگین گویه است.

تفسیر بر چهار مؤلفه و وزن عامل‌ها تکیه دارد و پرسشنامه نمره‌ی کل ندارد.

از وزن‌دهی SWOT تا انتخاب راهبرد

اصل کار در تحلیل SWOT وزن عامل‌هاست. دفترچه ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و ماتریس عوامل خارجی را به همان شیوه‌ی مقاله، گام‌به‌گام می‌سازد:

1. میانگین نظر پنل برای هر عامل و ضریب اولیه‌ی آن، به‌طوری که ضریب‌های ۱۲ عامل درونی و ۱۲ عامل بیرونی هر کدام روی‌هم ۱ شوند.
2. رتبه‌ی ۱ تا ۴ هر عامل، ضریب نهایی و جمع امتیاز عوامل درونی و بیرونی، هر کدام بین ۱ و ۴.
3. جای‌گذاری دو جمع در ماتریس داخلی ـ خارجی نُه‌خانه‌ای و رتبه‌بندی راهبردها با ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمی (QSPM).

راهبردها در چهار دسته‌ای ساخته می‌شوند که مقاله تعریف کرده است:

• SO — تهاجمی: بهره‌گیری از قوت‌ها برای استفاده از فرصت‌ها.
• ST — تنوع: استفاده از قوت‌ها برای دوری از تهدیدها.
• WO — بازنگری: کاستن از ضعف‌ها با بهره از فرصت‌ها.
• WT — تدافعی: کاستن از ضعف‌ها و دوری از تهدیدها.

نمونه‌ی حل‌شده، همه‌ی این گام‌ها را با پنلی ساختگی از شش کارشناس تا مقایسه‌ی دو راهبرد در QSPM پیش می‌برد. هر جا مقاله جزئیات یک گام را نگفته، دفترچه روش رایج را با همین برچسب آورده است.

پژوهش الموت و روایی پرسشنامه گردشگری فرهنگی

احمد پوراحمد، علی حسینی، حسن اروجی و محمد علیزاده پژوهش توصیفی‌ـ‌تحلیلی خود را در سال ۱۳۹۲ در فصلنامه‌ی پژوهش‌های جغرافیای انسانی منتشر کردند. مقاله در دوره‌ی ۴۵، شماره‌ی ۳، صفحه‌های ۱ تا ۱۷ آمده است.

در روش دلفی این پژوهش، ۲۹ نفر با نمونه‌گیری گلوله‌برفی در دو گروه شرکت کردند:

• گروه الف، ۱۴ نفر — رئیس، مدیران و کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قزوین و پایگاه میراث فرهنگی و گردشگری الموت.
• گروه ب، ۱۵ نفر — متخصصان و صاحب‌نظران دانشگاهی که به روش گلوله‌برفی از میان خبرگان همین زمینه معرفی شدند.

جمع امتیاز عوامل درونی ۲٫۶۰۰۷ و بیرونی ۲٫۸۲۸ بود و الموت در خانه‌ی V ماتریس داخلی ـ خارجی، یعنی حفظ و نگهداری وضع موجود، قرار گرفت. پژوهشگران راهبردهای تنوع (ST) و گاهی تدافعی (WT) را مناسب‌تر دانستند. تعیین ظرفیت تحمل گردشگری، هدایت گردشگران به جاذبه‌های کمتر شناخته‌شده و ثبت میراث الموت در یونسکو از راهبردهای اولویت نخست بودند.

دفترچه توضیح می‌دهد روایی محتوایی فهرست عوامل منطقه‌ی خودتان را چگونه با نظر کارشناسان بسنجید. آلفای کرونباخ، یعنی شاخص هماهنگی پاسخ‌ها به گویه‌های یک مؤلفه، را هم از پاسخ‌های پنل خودتان حساب و گزارش می‌کنید.