پرسشنامه نگرش به خودمراقبتی دهان و دندان عسگری و عسگرانی

نگرش به خودمراقبتی دهان و دندان چیست؟

پرسشنامه نگرش به خودمراقبتی دهان و دندان دلایل نوجوانان برای رسیدگی به بهداشت دهان و دندان را می‌سنجد. این نگرش با دانستن روش مسواک‌زدن فرق دارد. یک نوجوان برای داشتن دندان‌های سفید مسواک می‌زند، دیگری از اصرار والدین تأثیر می‌گیرد و نوجوانی دیگر رسیدگی به دندان را وظیفه‌ی دندانپزشک می‌داند. شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند محتوای آموزش سلامت دهان را با انگیزه‌ها و موانع نوجوانان هماهنگ کنید.

پرسشنامه نگرش به خودمراقبتی دهان و دندان عسگری

ایمانه عسگری و شیرین عسگرانی پرسشنامه نگرش به خودمراقبتی دهان و دندان را در دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان تدوین کردند. گروه هدف، نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ ساله است. پژوهش ساخت و اعتبارسنجی آن در سال ۱۳۹۵ در مجله دانشکده دندانپزشکی مشهد منتشر شد.

عنوان فارسی ابزار در مقاله «پرسشنامه نگرش نسبت به رفتارهای خودمراقبتی بهداشتی دهان و دندان» و نام انگلیسی آن Attitudes toward Oral Self-Care است. سازندگان به ابزاری مستقل نیاز داشتند، چون پرسشنامه‌های دانش و رفتار بهداشت دهان و دندان، نگرش نوجوانان را با چند سؤال محدود می‌سنجیدند.

گویه‌ها به نگرش درباره‌ی مسواک زدن، نخ دندان و دهان‌شویه می‌پردازند. عبارت «من برای مسواک زدن وقت ندارم» نمونه‌ای از گویه‌هاست.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

• معرفی و راهنمای پاسخ‌گویی — توضیح پنج حیطه و دستور انتخاب پاسخ برای نوجوانانی که فرم را تکمیل می‌کنند.
• فرم ۴۰ گویه‌ای — جدول پاسخ‌ها با گزینه‌های لیکرت پنج‌درجه‌ای برای ثبت میزان موافقت نوجوان با هر عبارت.
• کلید نمره‌گذاری — جهت نمره‌گذاری هر گویه، قاعده‌ی گویه‌های بی‌پاسخ و محاسبه‌ی نمره‌ی کل نگرش نوجوان.
• کلید پنج حیطه — گویه‌های هر حیطه و روش مقایسه‌ی حیطه‌هایی که تعداد گویه‌ی برابر ندارند.
• راهنمای نوشتاری SPSS — توضیح مرحله‌به‌مرحله‌ی آماده‌کردن پاسخ‌ها، محاسبه‌ی نمره‌ها و بررسی پایایی داده‌های نوجوانان.
• راهنمای تفسیر — جدول رتبه‌ی درصدی در مقایسه با نوجوانان اصفهانی و سه سطح نگرش در برابر همسالان.
• تعریف‌های مفهومی و عملیاتی — توضیح سازه‌ی نگرش به خودمراقبتی دهان و دندان و تعریف عملیاتی آن برای بخش ابزار پژوهش.
• روایی، پایایی و کاربردها — گزارش شواهد مطالعه‌ی عسگری و عسگرانی و موارد استفاده از پرسشنامه در پژوهش نوجوانان.
• شیوه‌ی استناد و منابع — ارجاع فارسی و انگلیسی به مقاله با قالب APA ۷ و DOIهای فعال.
• مقاله‌ی اصلی — متن فارسی پژوهش سازندگان، همراه با نسخه‌ی نهایی پرسشنامه در پیوست مقاله.

روی‌هم ۳ فایل دریافت می‌کنید: دفترچه‌ی پرسشنامه در Word و PDF و مقاله‌ی اصلی به‌صورت PDF.

حیطه‌های پرسشنامه نگرش به خودمراقبتی دهان و دندان

پنج حیطه از تحلیل عاملی، روشی برای شناخت دسته‌های مرتبط گویه‌ها، به دست آمده‌اند و نشان می‌دهند نگرش نوجوان به بهداشت دهان و دندان از چه جنبه‌هایی شکل می‌گیرد.

• ارزش‌ها (ظاهری و عملکردی) — اهمیت دندان‌های سفید و نفس خوشبو برای ظاهر، و سالم‌بودن دندان‌ها برای جویدن غذا.
• احساسات — احساس‌های مثبت، منفی و بی‌تفاوتی به مراقبت، از خوشایندی مسواک زدن تا سپردن مسئولیت مراقبت به دندانپزشک.
• تأثیر والدین — نقش تشویق، اصرار، سرزنش و الگوبودن خانواده در نگرش نوجوان به مراقبت از دهان و دندان.
• اهمیت موقعیت اجتماعی — توجه به نظر دیگران و آمادگی برای حضور در مدرسه یا مهمانی با دهان و دندان تمیز.
• دانش پوسیدگی — باورهای نوجوان درباره‌ی چگونگی شروع پوسیدگی دندان و پیشرفت آن.

نمره‌گذاری پرسشنامه نگرش به خودمراقبتی دهان و دندان

دلایل مسواک زدن و علل مسواک نزدن در گویه‌های این ابزار کنار هم آمده‌اند، برای همین بخشی از گویه‌ها معکوس‌اند. جهت هر گویه را در کلید دفترچه می‌بینید.

راهنمای نوشتاری SPSS نمره‌گذاری پاسخ‌های نوجوانان را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهد. قاعده‌ی سازندگان برای گویه‌های بی‌پاسخ هم آمده است. دفترچه روش مقایسه‌ی حیطه‌هایی با تعداد گویه‌ی نابرابر را هم توضیح می‌دهد.

نمره‌ی نوجوان در مقایسه با همسالان

تفسیر این پرسشنامه هنجارمرجع است، یعنی نمره‌ی نوجوان را با گروه مشخصی از همسالان مقایسه می‌کند. سازندگان نقطه‌ی برش منتشر نکرده‌اند. گروه مرجع، ۲۰۰ نوجوان اصفهانی با میانگین سنی ۱۵٫۹ سال است.

جدول رتبه‌ی درصدی نشان می‌دهد چند درصد همسالان نمره‌ی پایین‌تری داشته‌اند. در پژوهش اصلی، نمره‌ی نوجوانان مناطق با سطح اقتصادی بالاتر بیشتر بود و میان دختران و پسران تفاوت معناداری دیده نشد؛ این یافته‌ها با عدد در دفترچه آمده‌اند. چکیده‌ی مقاله هم عددی دارد که آسان اشتباه خوانده می‌شود و دفترچه توضیح می‌دهد میانگین کل نمونه کدام است.

روایی و پایایی پرسشنامه نگرش به خودمراقبتی دهان و دندان

گویه‌های اولیه از مطالعه‌ی کیفی دلایل مسواک نزدن نوجوانان ایرانی و حیطه‌های نگرش در پژوهش‌های بین‌المللی آمده‌اند. هشت متخصص روایی محتوایی را با روش Lawshe بررسی کردند. فهم‌پذیری گویه‌ها هم در یک مطالعه‌ی راهنما با ۲۰ نوجوان بررسی شد.

پژوهش اصلی ۲۰۰ دانش‌آموز اصفهانی را دربر گرفت. دانش‌آموزان از چهار مدرسه‌ی دخترانه و پسرانه در سه منطقه با سطح اقتصادی متفاوت بودند. تحلیل عاملی اکتشافی، پنج حیطه را مشخص کرد که ۳۸٫۲۵ درصد واریانس را توضیح دادند.

در تحلیل عاملی تأییدی، RMSEA حدود ۰٫۰۷ بود و مدل برازش متوسط و پذیرفتنی داشت. چکیده‌ی مقاله آلفای کرونباخ ۰٫۷۲ را گزارش می‌کند؛ این ضریب نشان می‌دهد گویه‌های نگرش نوجوانان چقدر با یکدیگر هماهنگ‌اند.

کاربرد در پایان‌نامه و آموزش سلامت دهان

این ابزار برای پایان‌نامه‌هایی کاربرد دارد که نگرش نوجوانان به بهداشت دهان و دندان را در دندانپزشکی اجتماعی، بهداشت عمومی، آموزش و ارتقای سلامت یا روان‌شناسی سلامت بررسی می‌کنند.

با مقایسه‌ی پنج حیطه، ضعیف‌ترین بخش نگرش گروه نوجوانان را پیدا می‌کنید. اگر موضوع آموزش شما پلاک و پوسیدگی دندان باشد، این مقایسه به انتخاب محتوای متناسب با باورها و احساسات همان گروه کمک می‌کند. اعتبارسنجی ابزار به نوجوانان اصفهان مربوط است.