پرسشنامه ترس از دندان پزشکی

معرفی پرسشنامه ترس از دندان پزشکی (DFS)

پرسشنامه ترس از دندان پزشکی یک ابزار خودگزارشی است که ترس از دندان پزشکی را در قالب 20 سوال می سنجد. نسخه نخست آن را کلاین کنشت، کلپاک و الکساندر در سال 1973 با 27 ماده ساختند و در سال 1984 به 20 ماده کاهش یافت.

هر ماده روی طیف لیکرت پنج درجه ای از 1 تا 5 پاسخ داده می شود و نمره کل بین 20 تا 100 قرار می گیرد. نمره بالاتر یعنی ترس بیشتر از دندان پزشکی.

دو طیف پاسخ متفاوت — این نکته را بدانید

این پرسشنامه یک نکته اجرایی دارد که در بسیاری از نسخه های فارسی در گردش رعایت نشده است: همه ماده ها با یک طیف پاسخ داده نمی شوند. ماده های ابتدایی با طیف بسامد (هرگز تا تقریبا همیشه) و ماده های 8 تا 20 با طیف شدت ترس (بدون ترس تا ترس خیلی زیاد) پاسخ داده می شوند. فرم این محصول به همین صورت و در سه بخش جداگانه چاپ شده است.

خرده مقیاس ها

تحلیل عاملی این پرسشنامه سه عامل پایدار به دست داده است (کلاین کنشت و همکاران، 1984). کلید ماده به ماده هر سه عامل در دفترچه نمره گذاری آمده است:

• اجتناب از دندان پزشکی و اضطراب پیش بین — 8 ماده (شماره های 1، 2 و 8 تا 13)، دامنه 8 تا 40.
• ترس از محرک ها و روش های خاص — 6 ماده (شماره های 14 تا 19)، دامنه 6 تا 30.
• برانگیختگی جسمانی حین درمان — 5 ماده (شماره های 3 تا 7)، دامنه 5 تا 25.
• درجه بندی کلی ترس — ماده 20 به تنهایی، دامنه 1 تا 5.

توجه کنید که ترتیب چاپ ماده ها با ساختار عاملی یکی نیست: ماده های 8 تا 13 در برگه اجرا زیر بخش سوم چاپ می شوند ولی از نظر آماری با ماده های 1 و 2 روی یک عامل می نشینند. جمع زدن «8 تا 19» به عنوان یک خرده مقیاس نادرست است.

در این بسته چه چیزی دریافت می کنید

دو دفترچه، هر کدام در دو قالب Word و PDF:

• فرم اجرا و پاسخنامه: هر 20 ماده در سه جدول جداگانه با سرستون های درست هر بخش، دستور اجرا، ارزش عددی گزینه ها و جدول محاسبه نمره.
• نمره گذاری، کلید خرده مقیاس ها، هنجار و تفسیر: قاعده نمره گذاری، کلید ماده به ماده هر سه عامل، جدول هنجارها شامل هنجار ایرانی، جدول تفسیر نمره کل، جدول نقطه های برش منتشر شده، راهنمای خواندن نیم رخ خرده مقیاس ها، یک نمونه کامل حل شده، و جدول روایی و پایایی با ذکر منبع. متن اصلی منبع فارسی نیز در پیوست همین دفترچه آمده است.

نسخه Word هر دو دفترچه قابل ویرایش است تا بتوانید فرم را برای پژوهش خود تنظیم کنید.

درباره تفسیر و نقطه برش — این را پیش از خرید بخوانید

تفسیر این پرسشنامه در دفترچه دوم هنجارمرجع است: نمره فرد با میانگین و انحراف معیار تنها نمونه ایرانی منتشر شده سنجیده می شود — 473 مراجع دانشکده دندان پزشکی اصفهان با میانگین 41/16 و انحراف معیار 15/96 (ساعتچی و همکاران، 2015).

برای جمعیت ایران هیچ نقطه برش اعتباریابی شده ای برای این پرسشنامه منتشر نشده است. این را صریح می نویسیم چون بعضی نسخه های فارسی عددی را به عنوان نقطه برش می آورند که ماخذی ندارد. دفترچه دوم سه نقطه برش پرکاربرد ادبیات پژوهشی (41، 53 و 60) را در یک جدول جداگانه و همراه با نمونه و حساسیت و ویژگی هر کدام می آورد و همان جا می نویسد که هیچ کدام در ایران آزموده نشده اند.

درباره روایی و پایایی

آلفای کرونباخ نمره کل در نمونه بزرگ دانشجویان 0/95 و ضریب پایایی بازآزمایی 0/88 گزارش شده است (مک گلین و همکاران، 1987). در مطالعه مقدماتی نسخه فارسی آلفا 0/80 بوده است (ساعتچی و همکاران، 2015). نمره این پرسشنامه قرار ملاقات های از دست رفته و لغو شده را پیش بینی می کند و به تاثیر درمان حساس است. جزئیات و فهرست منابع در دفترچه دوم آمده است.

فوبیا و دنتوفوبیا چیست؟

هر فردی ممکن است در طول زندگی خود از شیء یا موضوعی خاص احساس ترس داشته باشد؛ ترس احساسی گریزناپذیر است. اما فوبیا نوع خاصی از ترس است: ترسی مرضی و اغلب غیر منطقی و بسیار اغراق شده، که جالب است بدانید افراد مبتلا از غیر منطقی بودن آن کاملا آگاه اند.

یکی از انواع فوبیا، ترس از دندان پزشکی است که با نام دنتوفوبیا شناخته می شود. این ترس می تواند بسیار ناراحت کننده و در عین حال مخرب باشد، چون هم با سلامت روان و هم با سلامت جسم و بهداشت دهان و دندان در ارتباط است.

ویژگی های فرد مبتلا به دنتوفوبیا

• دائما از موقعیت هایی که به رفتن به دندان پزشکی می انجامد اجتناب می کند، و همین باعث می شود دندان ها در گذر زمان آسیب بیشتری ببینند و فرد درد بیشتری را تحمل کند.
• ممکن است قرار ملاقات با دندان پزشک را پی در پی به تعویق بیندازد یا سر وقت مقرر حاضر نشود.
• ممکن است حین انجام کار دندان پزشکی دچار تپش قلب، افت فشار، تعریق یا لرزش دست و پا شود.

علل ترس از دندان پزشکی

ترس از دندان پزشکی می تواند علل گوناگونی داشته باشد: ترس از آمپول، ترس از مواد دندان پزشکی، صدای ابزار حین کار روی دندان، روپوش دندان پزشک و موارد دیگر. نکته اینجاست که فوبیا کاملا درمان شدنی است و افراد مبتلا می توانند به متخصص سلامت روان مراجعه کنند.

این ابزار برای پژوهش و ارزیابی است و ابزار تشخیص بالینی نیست؛ نتیجه آن به تنهایی مبنای هیچ تصمیم بالینی قرار نمی گیرد.