پرسشنامه سنجش اعتقادات مذهبی

معرفی پرسشنامه سنجش اعتقادات مذهبی

باورهای دینی، اعتقاد به واقعیت از جنبه های اساطیری، فراطبیعی، یا معنوی یک دین است. باور دینی متمایز از عمل دینی یا رفتارهای دینی است. باورهای دینی، از ایده هایی منحصر به فرد به دین مشتق شده است.

پرسشنامه سنجش اعتقادات مذهبی را زارع و امین پور (1390) بر مبنای مبانی نظری حوزه های دینی ساخته اند. این پرسشنامه 26 گویه دارد، روی طیف لیکرت پنج درجه ای از «اصلا» تا «خیلی زیاد» پاسخ داده می شود و میزان باور دینی هر فرد را در سه مولفه می سنجد.

در این بسته چه چیزی دریافت می کنید

دو دفترچه، هر کدام در دو قالب Word و PDF:

• پرسشنامه: هر 26 گویه با جدول پاسخ که ارزش عددی هر گزینه زیر همان ستون چاپ شده است، دستورالعمل اجرا، و جدول مشخصات آزمودنی.
• نمره گذاری و تفسیر: ارزش عددی گزینه ها، کلید هر سه خرده مقیاس با دامنه نمره، جدول سطح بندی برای نمره کل و هر مولفه، روش مقایسه مولفه ها با یکدیگر، خواندن نیم رخ، روش ساختن هنجار محلی روی نمونه خودتان، و بخش کامل روایی و پایایی.

سه مولفه

1. مشارکت دینی — گویه های 1 تا 11 (نمره 0 تا 44): بعد اجتماعی و رفتاری دینداری؛ انتخاب دوستان دین دار، حضور در فضاها و بحث های دینی، و صرف وقت برای فرایض.
2. پایبندی به اعتقادات دینی — گویه های 12 تا 18 (نمره 0 تا 28): بعد باورمندی و نگرشی؛ اعتقاد به پاداش و کیفر، و باور به اثر مثبت دین بر آرامش روانی و زندگی اجتماعی.
3. رعایت مسائل شرعی — گویه های 19 تا 26 (نمره 0 تا 32): بعد عملی و التزام رفتاری؛ پرهیز از حرام، وفای به عهد، رعایت حدود شرعی و پشیمانی از گناه.

نمره کل بین 0 تا 104 قرار می گیرد و در هر چهار نمره، عدد بالاتر یعنی اعتقادات دینی قوی تر.

درباره نمره گذاری

به گزینه های خیلی زیاد، زیاد، کم، خیلی کم و اصلا به ترتیب نمره 4، 3، 2، 1 و 0 داده می شود. در این پرسشنامه هیچ گویه ای معکوس نمره گذاری نمی شود؛ هر 26 گویه هم جهت نوشته شده اند، پس امتیازها مستقیم جمع می شوند. این نکته را صریح نوشته ایم چون در بسیاری از پرسشنامه های مشابه چند گویه معکوس وجود دارد و نمره گذار ناآشنا وسوسه می شود اینجا هم برعکس کند.

طبق دستورالعمل سازندگان، اگر آزمودنی بیش از سه گویه را بی پاسخ بگذارد پاسخنامه او از تجزیه و تحلیل حذف می شود.

درباره تفسیر نمره — این را پیش از خرید بخوانید

صریح می گوییم: این ابزار نقطه برش بالینی ندارد و جدول هنجار ملی برای آن منتشر نشده است. سازندگان هم نقطه برش گزارش نکرده اند. ما جدول برش ساختگی نمی سازیم.

دفترچه دوم به جای آن چهار روش معتبر تفسیر می دهد: دامنه نمره هر سه خرده مقیاس و نمره کل، یک جدول سطح بندی نسبی که مرزهایش از تقسیم حسابی طیف 0 تا 4 می آید، روش میانگین گویه که سه مولفه با تعداد گویه نابرابر (11، 7 و 8) را روی یک مقیاس مشترک قابل مقایسه می کند، خواندن نیم رخ سه مولفه نسبت به هم همراه با تفسیر چهار الگوی پرتکرار، و روش ساختن هنجار محلی روی نمونه خودتان با نمره استاندارد و صدک.

روایی و پایایی

گویه ها پس از مرور مبانی نظری حوزه های دینی تدوین و به داوری متخصصان علوم اسلامی گذاشته شد و فرم نهایی با 26 گویه به دست آمد؛ این روایی محتوایی ابزار است. برای روایی سازه از تحلیل عاملی با چرخش واریماکس استفاده شد که همان سه عامل مشارکت دینی، پایبندی به اعتقادات دینی و رعایت مسائل شرعی را به دست داد.

پایایی به روش آلفای کرونباخ محاسبه شده است: عامل اول 0/908، عامل دوم 0/826، عامل سوم 0/776 و کل آزمون 0/937 (زارع و امین پور، 1390).

حدود این ارقام: آلفا فقط همسانی درونی را می سنجد. برای این ابزار پایایی بازآزمایی و روایی ملاکی گزارش نشده است، بنابراین برای پژوهش و غربالگری مناسب است نه برای تشخیص فردی. این اعداد گزارش خود سازندگان است و اعتباریابی مستقل ایکشو نیست؛ توصیه می کنیم آلفای کرونباخ نمونه خودتان را هم جداگانه گزارش کنید.

یادداشت ویرایشی

در نسخه ای که تا پیش از این در گردش بود، دو گویه غلط تایپی داشتند: در گویه 7 حرف اضافه «به» افتاده بود و در گویه 16 واژه «همورد» آمده بود که در فارسی وجود ندارد. هر دو در این نسخه اصلاح شده و اصلاح در خود دفترچه نیز اعلام شده است. معنای گویه ها تغییری نکرده و کلید نمره گذاری دست نخورده است.

اعتقادات مذهبی

اعتقاد دینی مجموعه ای از باورها درباره خدا، جهان پس از مرگ، پاداش و کیفر، و منشا اخلاق است. این باورها با رفتار دینی یکی نیستند: فردی ممکن است باور عمیق داشته باشد و در عمل کمتر پایبند باشد، یا در فضاهای دینی حاضر باشد بی آنکه باور متناظری داشته باشد. به همین دلیل سنجش دینداری با یک نمره واحد گمراه کننده است و ابزارهای معتبر آن را به چند بعد تفکیک می کنند.

این پرسشنامه دقیقا همین کار را می کند: سه مولفه آن به ترتیب بعد اجتماعی، بعد باورمندی و بعد عملی دینداری را جدا می سنجند. ارزش اصلی ابزار هم در همین تفکیک است، نه در نمره کل؛ فاصله میان مولفه ها بیش از خود نمره ها معنا دارد. دفترچه تفسیر توضیح می دهد که هر الگوی نیم رخ چه می گوید.

در صورت تمایل به ارزیابی اعتقادات مذهبی از ابعاد مختلف می توانید از این پرسشنامه استفاده کنید و به اطلاعات خوبی در این زمینه دست پیدا کنید.