پرسشنامه خودآزاری (مازوخیسم) و خودآسیب رسانی عمدی گراتز (DSHI)

معرفی پرسشنامه خودآزاری (مازوخیسم) و خودآسیب رسانی عمدی

این محصول بر پایه پرسشنامه خودآسیب رسانی عمدی گراتز (Deliberate Self-Harm Inventory - DSHI، سال 2001) بازسازی شده است؛ یک سیاهه 17 گویه ای رفتاری که در پژوهش های ایرانی هم به کار رفته و برخلاف نسخه های بی منبعی که در بازار می چرخد، مقاله سازنده، ضرایب روایی و پایایی و شیوه نمره گذاری رسمی دارد.

گراتز خودآسیب رسانی عمدی را چنین تعریف می کند: تخریب یا تغییر عمدی و مستقیم بافت بدن، بدون قصد آگاهانه خودکشی، که آسیبی به قدر کافی شدید ایجاد کند که به آسیب بافتی (مثلا جای زخم) بینجامد. همین سه قید، سه اشتباه رایج را جلو می گیرد و در دفترچه دوم به تفصیل توضیح داده شده است.

در این بسته چه چیزی دریافت می کنید

دو دفترچه، هر کدام در دو قالب Word و PDF:

• فرم اجرا (6 صفحه): هر 17 گویه DSHI با پاسخ بله / خیر، یک برگه پیگیری که برای هر رفتار تاییدشده سن شروع، تعداد دفعات، آخرین نوبت، تداوم و نیاز به درمان پزشکی را ثبت می کند، و چک لیست تکمیلی 17 گویه ای (همان سیاهه 17 گویه ای رایج، با ارزش عددی چاپ شده روی ستون ها).
• نمره گذاری و تفسیر (14 صفحه): چهار گام نمره گذاری، جدول درصدهای نمونه اصلی، جدول کامل روایی و پایایی، تفکیک خودآزاری از مازوخیسم جنسی بر اساس DSM-5، راهنمای ایمنی و ارجاع، پیوستی که ایرادهای آن سیاهه 17 گویه ای را مورد به مورد باز می کند، و متن انگلیسی هر 17 گویه.

خودآزاری با مازوخیسم یکی نیست

این دو واژه در فارسی اغلب به جای هم به کار می روند، اما دو سازه متفاوت اند و در DSM-5 در دو جای متفاوت کتاب قرار دارند:

• خودآسیب رسانی غیرخودکشی گرا (خودآزاری، خودزنی، خودجرحی): آسیب عمدی به بافت بدن برای تنظیم هیجان، تنبیه خود یا رهایی از تنش. انگیزه اش معمولا غیرجنسی است و در بخش سوم DSM-5 به عنوان «شرایط نیازمند پژوهش بیشتر» آمده - یعنی هنوز تشخیص رسمی نیست.
• اختلال مازوخیسم جنسی: برانگیختگی جنسی مکرر و شدید از تحقیر شدن، کتک خوردن یا بسته شدن. این یک تشخیص رسمی با کد F65.51 در فصل اختلالات پارافیلیک است.

DSHI سازه اول را می سنجد و درباره برانگیختگی جنسی هیچ گویه ای ندارد. اگر موضوع کار شما مازوخیسم جنسی است، این ابزار انتخاب درستی نیست.

درباره نمره گذاری و نقطه برش

DSHI یک سیاهه رفتاری است، نه یک مقیاس درجه بندی. سه شاخص از آن به دست می آید: حکم دووجهی (سابقه خودآسیب رسانی دارد یا ندارد)، شمار رفتار از 0 تا 17، و فراوانی کل. ستون شدت پزشکی هم نمره ندارد ولی مهم ترین ستون فرم است.

صریح می گوییم: این پرسشنامه نقطه برش ندارد و گراتز هیچ جا هنجار یا مرزی برای آن منتشر نکرده است. هر جدولی که نمره ها را به باندهای «خفیف / متوسط / شدید» تقسیم کند - از جمله جدولی که تا پیش از این در همین محصول بود - ساختگی است. دفترچه دوم به جای آن، درصدهای نمونه اصلی را به عنوان تنها مبنای مقایسه می دهد و دلیل حذف آن جدول را با محاسبه نشان می دهد.

روایی و پایایی

آلفای کرونباخ 0/82 برای هر 17 گویه و 0/83 پس از کنار گذاشتن دو گویه ای که در نمونه اصلی هیچ کس تایید نکرد. پایایی بازآزمایی در فاصله 2 تا 4 هفته: 0/68 برای حکم دووجهی و 0/92 برای شمار رفتار.

روایی همگرا با سه معیار دیگر خودآسیب رسانی بین 0/35 تا 0/49 و با سازمان شخصیت مرزی 0/48؛ روایی واگرا با سابقه اقدام به خودکشی فقط 0/20 - یعنی ابزار خودآزاری را با خودکشی یکی نمی گیرد. جدول کامل ضرایب، به همراه همبستگی گویه - کل تک تک 17 رفتار، در دفترچه دوم آمده است.

این اعداد از نمونه 150 نفری خود سازنده (دانشجویان آمریکایی، 2001) می آیند و نویسنده آنها را «مقدماتی» نامیده است. برای ترجمه فارسی مطالعه اعتباریابی مستقلی منتشر نشده؛ دفترچه این را هم می گوید.

خودآزاری چیست؟

خودآزاری شامل رفتارها و اعمالی می شود که فرد در آن اقدام به آسیب زدن به خود می کند. این رفتارها برای جلب توجه و در مرکز توجهات قرار گرفتن نیست، بلکه ممکن است در نتیجه عدم درک فرد از احساسات و افکاری باشد که آنها را تجربه می کند. به عبارت دیگر، چون فرد نمی تواند درک درستی از آنچه احساس و تجربه می کند داشته باشد، به خودش آسیب می رساند.

رفتارهایی که شامل خودآزاری می باشد، می تواند منجر به انکار و سرکوب دردی که فرد احساس می کند شود؛ لازم است بدانید که تجربه این رهایی از تنشی که فرد آن را احساس می کند، کاملا موقتی است.

عوامل دخیل در رفتار خودآزاری

به طور قطعی نمی توان گفت کدام دسته از افراد رفتار خودآزاری بیشتری دارند. اما به طور کلی سابقه این رفتارها در افرادی که مبتلا به اختلالات روانی مانند افسردگی و اختلال شخصیت مرزی هستند، افرادی که سابقه خودکشی و افکار مربوط به آن را دارند، و همچنین در جوانان بیشتر است.

در نمونه اصلی گراتز، 35 درصد شرکت کنندگان سابقه دست کم یک رفتار خودآسیب رسان را گزارش کردند و 15 درصد بیش از 10 نوبت. در میان همین افراد، 83 درصد بیش از یک بار و 68 درصد با بیش از یک روش به خودشان آسیب زده بودند.

اگر همین حالا به کمک نیاز دارید

اگر به فکر آسیب زدن به خودتان یا پایان دادن به زندگی تان هستید، این پرسشنامه را کنار بگذارید و تماس بگیرید: اورژانس اجتماعی 123، صدای مشاور 1480، اورژانس پزشکی 115. هر سه رایگان و شبانه روزی اند.

توجه: این ابزار رفتار را ثبت می کند و تشخیص نمی گذارد. نتیجه آن را هرگز به عنوان تشخیص به پاسخ دهنده اعلام نکنید؛ تشخیص کار مصاحبه بالینی است.