پرسشنامه خودنظم بخشی تحصیلی (SRQ-A)

معرفی پرسشنامه خودنظم بخشی تحصیلی (SRQ-A)

پرسشنامه خودنظم بخشی تحصیلی (Academic Self-Regulation Questionnaire) را ریچارد رایان و جیمز کانل در سال 1989 در چارچوب نظریه خودتعیین گری ساختند. این ابزار می سنجد که دانش آموز کارهای درسی اش را به چه دلیلی انجام می دهد، نه اینکه چقدر انجام می دهد.

فرم استاندارد آن 32 گویه و 4 خرده مقیاس دارد که روی یک پیوستار از کنترل شده تا خودمختار می نشینند:

• تنظیم بیرونی (9 گویه) — به خاطر فشار، پاداش یا تنبیه بیرونی
• تنظیم درون فکنی شده (9 گویه) — فشار را درونی کرده ولی از آن خود نکرده
• تنظیم مشخص شده (7 گویه) — ارزش کار را پذیرفته و برایش مهم است
• انگیزش ذاتی (7 گویه) — خود کار برایش لذت بخش است

این فرم برای دانش آموزان پایان دوره ابتدایی و دوره اول متوسطه (تقریباً 8 تا 14 سال) ساخته شده و طیف پاسخش عمداً چهار گزینه ای است.

در این بسته چه چیزی دریافت می کنید

یک دفترچه 10 صفحه ای، در دو قالب Word و PDF، شامل:

• فرم کامل 32 گویه ای در چهار بخش، با جدول پاسخ و ارزش عددی چاپ شده روی هر ستون
• کلید رسمی چهار خرده مقیاس — همان کلیدی که مرکز رسمی نظریه خودتعیین گری منتشر کرده است
• شاخص خودمختاری نسبی (RAI) با جدول وزن ها، فرمول و یک مثال کامل حل شده
• تفسیر نمره ها — خواندن نیم رخ چهار خرده مقیاسی و خواندن شاخص خودمختاری نسبی
• روایی و پایایی با ارقام و منبع هر رقم
• معنای هر خرده مقیاس و فهرست منابع

روایی و پایایی

در پژوهش اصلی ساخت ابزار، رایان و کانل (1989)، همسانی درونی چهار خرده مقیاس در دامنه 0/62 تا 0/82 گزارش شد.

در اعتباریابی نسخه آلمانی توسط کرونر و همکاران (2017) روی 672 کودک، آلفای کرونباخ برای تنظیم بیرونی 0/75، تنظیم درون فکنی شده 0/82، تنظیم مشخص شده 0/87 و انگیزش ذاتی 0/88 به دست آمد و ساختار چهارعاملی در تحلیل عاملی تاییدی تایید شد.

در اعتباریابی نسخه پرتغالی توسط گومز و همکاران (2019) این ضرایب به ترتیب 0/80، 0/73، 0/75 و 0/86 بود. همین پژوهش الگوی سیمپلکس را هم تایید کرد: خرده مقیاس های مجاور روی پیوستار همبستگی بالاتری با هم دارند تا خرده مقیاس های دور — که مهم ترین شاهد روایی سازه این ابزار است.

صریح می گوییم: تا امروز اعتباریابی منتشر شده فارسی از همین فرم پیدا نشد. اگر با نمونه ایرانی کار می کنید، آلفای نمونه خودتان را گزارش کنید. آنچه در وب فارسی برای این پرسشنامه با «47 ماده و طیف لیکرت 5 درجه ای و پایایی 0/95» نقل می شود، به یک ابزار دیگر تعلق دارد.

درباره نمره گذاری و تفسیر

نمره هر خرده مقیاس میانگین گویه های آن است، نه مجموعشان، و بنابراین عددی بین 1 تا 4 است. هیچ گویه ای در این پرسشنامه معکوس نمره گذاری نمی شود.

چهار نمره را می توان در یک عدد خلاصه کرد: شاخص خودمختاری نسبی. دو سبک کنترل شده وزن منفی می گیرند و دو سبک خودمختار وزن مثبت، و دامنه شاخص از منفی 9 تا مثبت 9 است. جهت علامت ها در بسیاری از نسخه های دست به دست شده فارسی وارونه تایپ شده و شاخص را بی خاصیت می کند؛ در این فایل فرمول رسمی با جدول وزن ها و یک مثال حل شده آمده است.

توجه: این ابزار نقطه برش بالینی ندارد و قرار هم نیست داشته باشد. SRQ-A یک ابزار پژوهشی توصیفی است که نیم رخ انگیزشی می سازد، نه تشخیص. مرزهای تفسیری فایل از نقطه میانی نظری خود طیف گرفته شده اند — نه از یک هنجاریابی — و فایل همین را صریح می گوید.

خودنظم بخشی تحصیلی چیست؟

یادگیری و تحصیل دو مفهوم در ارتباط با یکدیگر هستند؛ هرجا صحبت از تحصیل به میان می آید توجه افراد به یادگیری جلب می شود. یادگیری توانایی ذهن برای آموختن مطالب جدید، پذیرش اطلاعات مختلف و تغییر و اصلاح در اطلاعات از پیش تعیین شده است.

یکی از مواردی که همراه با یادگیری و تحصیل مورد توجه قرار می گیرد، خود نظم بخشی تحصیلی است؛ خود نظم بخشی در یادگیری و تحصیل یکی از مهم ترین مواردی است که نقش فرد را در پروسه یادگیری مورد توجه و ارزیابی قرار می دهد. با نگاهی به تاریخچه این مفهوم، در می یابیم که خود نظم دهی برای اولین بار توسط بندورا مطرح شد. بندورا می گفت، خود نظم دهی به واسطه شناخت اجتماعی حاصل می شود و هر فعالیتی که فرد در جهت یادگیری انجام می دهد، با فرآیند های محیطی، شخصی و رفتاری در ارتباط مستقیم است.

زیمرمن خودنظم بخشی را برحسب درجه ای که افراد به صورت فراشناختی، انگیزشی و رفتاری در فرایند یادگیری خودشان مشارکت فعال دارند تعریف می کند و معتقد است که افراد تفکر، هیجان و رفتارشان را به وسیله خودنظم بخشی کنترل می کنند و بدین وسیله به اکتساب دانش نایل می شوند. بوکارتس و کرنو (2005) نشان دادند که راهبردهای یادگیری خودنظم بخشی تحصیلی برای بهبود پیشرفت تحصیلی و توانایی درک مطلب خواندن موثر است.

تفاوت این ابزار با پرسشنامه های دیگر خودتنظیمی

بیشتر پرسشنامه های خودتنظیمی تحصیلی راهبردها را می سنجند: برنامه ریزی، مدیریت زمان، خودبازبینی. این پرسشنامه چیز دیگری می سنجد — کیفیت انگیزه. یعنی دو دانش آموز می توانند دقیقاً یک اندازه درس بخوانند، ولی یکی به خاطر ترس از تنبیه و دیگری به خاطر علاقه؛ و همین تفاوت است که در پژوهش ها با پایداری تحصیلی و بهزیستی رابطه دارد.

در صورتی که تمایل به ارزیابی خودنظم بخشی تحصیلی در خود، یا به عنوان یک معلم در دانش آموزان و به عنوان یک پژوهشگر در آزمودنی ها داشته باشید، می توانید از این پرسشنامه استفاده کنید.