پرسشنامه باورهای مرتبط با مصرف مواد رایت و بک (BSU)

پرسشنامه باورهای مرتبط با مصرف مواد رایت و بک (BSU)

با پرسشنامه باورهای مرتبط با مصرف مواد می‌توانید میزان موافقت بزرگسالان مصرف‌کننده و افراد دارای وابستگی به مواد را با باورهای مربوط به مصرف بسنجید. نام انگلیسی آن Beliefs About Substance Use است. فرد رایت و آرون بک این ابزار خودگزارشی را در مرکز شناخت‌درمانی دانشگاه پنسیلوانیا نوشتند و منابع فارسی آن را «پرسشنامه باورهای مرتبط با مواد» هم می‌نامند.

بک و همکاران فرم ۲۰ گویه‌ای آن را در پیوست اول کتاب «شناخت‌درمانی سوءمصرف مواد» در سال ۱۹۹۳ منتشر کردند. پاسخ هر گویه روی طیف هفت‌درجه‌ای از «کاملاً مخالف» تا «کاملاً موافق» داده می‌شود. کاربرد بالینی BSU ثبت و پیگیری باورهای مصرف در طول درمان است.

باورها در الگوی شناختی بک

در الگوی بک، مهمانی یا احساس افسردگی می‌تواند موقعیت پرخطر باشد. این موقعیت‌ها باورهای مرتبط با مواد را فعال می‌کنند. باورها از راه افکار خودآیند به وسوسه می‌رسند و سپس باورهای مجوزدهنده راه مصرف را باز می‌کنند. رایت و همکاران (۱۹۹۳) سه نوع باور را از هم جدا کرده‌اند:

• باورهای انتظاری — انتظار پیامدی خوشایند از مصرف، مثل این‌که مصرف به فرد حس قدرت می‌دهد.
• باورهای تسکین‌محور — این فرض که مصرف حالتی ناخوشایند، مثلاً وسوسه، را از بین می‌برد.
• باورهای تسهیل‌کننده یا مجوزدهنده — توجیه‌هایی که مصرف را با وجود پیامدهای آشکارش پذیرفتنی جلوه می‌دهند.

شناخت‌درمانی همین باورها را هدف می‌گیرد. موضوع گویه‌های BSU از ملال و افسردگی بدون مصرف تا کار، خلاقیت و زندگی اجتماعی گسترده است. خشم، درد و اضطراب هم در فرم آمده‌اند.

گویه‌های دیگر به آمادگی و توانایی ترک می‌پردازند یا انکار مشکل و نسبت‌دادن آن به دیگران و وراثت را می‌سنجند. احساس بدبودن و شایستگی بهبودی نیز در BSU آمده است. پاسخ‌های هر فرد به درمانگر نشان می‌دهد کدام باورها را در شناخت‌درمانی هدف بگیرد.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

• معرفی و راهنمای اجرا — مبانی شناختی BSU، تعریف مفهومی و تعریف عملیاتی، کاربردها و راهنمای شش‌مرحله‌ای اجرای فردی یا گروهی.
• فرم فارسی آماده‌ی چاپ — متن ۲۰ گویه با هفت ستون علامت‌زدن و بخش ثبت مشخصات پاسخ‌دهنده.
• کلید و برگه‌ی نمره‌گذاری — امتیاز گزینه‌ها و جدول جمع‌زدن ۲۰ گویه برای رسیدن به نمره‌ی کل.
• راهنمای تفسیر BSU — خواندن گویه‌به‌گویه، داده‌های مرجع سه نمونه‌ی منتشرشده و مثال یک فرد فرضی پیش و پس از شناخت‌درمانی.
• جدول روایی و پایایی — یافته‌های پژوهش ایرانی، دو نسخه‌ی ترکی و ساختار عاملی، برای نوشتن پشتوانه‌ی ابزار.
• یادداشت‌های متن فارسی — توضیح واژه‌گزینی دو گویه و نام انگلیسی درست ابزار، برای مقایسه با نسخه‌های دیگر.
• متن ابزار پژوهش و شیوه‌ی استناد — پاراگراف آماده‌ی پایان‌نامه، الگوی APA ویرایش هفتم و منابع با پیوند.
• فرم اصلی انگلیسی — متن BSU از پیوست اول کتاب بک و همکاران (۱۹۹۳)، با دستورالعمل و هفت گزینه.
• مقاله‌ی نسخه‌ی ترکی — متن کامل انگلیسی مقاله‌ی کوچوک‌کاراپینار و همکاران (۲۰۱۸) با مجوز باز CC BY، برای بخش پیشینه.

روی‌هم ۳ فایل دریافت می‌کنید: دفترچه‌ی ۹ صفحه‌ای در Word و PDF، و مقاله در PDF.

تفاوت BSU با عقاید وسوسه‌انگیز

همراه BSU، ابزار دیگری با نام پرسشنامه عقاید وسوسه‌انگیز یا CBQ در کتاب «شناخت‌درمانی سوءمصرف مواد» آمده است. هر دو ۲۰ گویه و پاسخ هفت‌درجه‌ای دارند، اما موضوعشان فرق دارد. CBQ باورهای فرد درباره‌ی خودِ وسوسه را می‌سنجد، مثلاً این‌که وسوسه مهارشدنی نیست. BSU سراغ باورهای مربوط به مصرف مواد و پیامدهای آن می‌رود و گویه‌های دو ابزار یکسان نیستند.

محمدخانی و همکاران (۱۳۹۰) و سترگ و همکاران (۱۳۹۲) هر دو ابزار را کنار هم به کار بردند و در نسخه‌ی ترکی همبستگی آن دو ۰٫۵۹ بود. اگر موضوع پایان‌نامه‌تان باور درباره‌ی مصرف است، BSU مناسب است. برای باور درباره‌ی وسوسه، CBQ را که محصولی جداگانه است انتخاب کنید.

نمره‌گذاری پرسشنامه باورهای مرتبط با مصرف مواد

هر گویه از ۱ تا ۷ نمره می‌گیرد و BSU یک نمره‌ی کل از ۲۰ تا ۱۴۰ دارد. نمره‌ی بالاتر یعنی موافقت بیشتر با باورهای مرتبط با مصرف مواد. هر ۲۰ گویه هم‌جهت‌اند و گویه‌ی معکوس در کار نیست. سازندگان برای این ابزار خرده‌مقیاس تعریف نکرده‌اند. تقسیم «پیامد مثبت» و «پیامد منفی» در برخی نسخه‌های رایج فارسی پشتوانه‌ی مستند ندارد و با محتوای چند گویه هم سازگار نیست.

برای خواندن پاسخ‌های BSU این مسیر را دنبال کنید:

1. ثبت نمره‌ی کل — کلید و برگه‌ی نمره‌گذاری، جمع ۲۰ گویه را بی‌خطا به دست می‌دهند.
2. خواندن باورهای فرد — راهنما نشان می‌دهد گویه‌هایی را که فرد با آن‌ها موافق است چطور به فهرست هدف‌های درمان تبدیل کنید.
3. مقایسه‌ی پیش و پس از درمان — مثال حل‌شده، خواندن تغییر باورها پس از هشت جلسه شناخت‌درمانی را نشان می‌دهد.

جدول مرجع، نمونه‌ی بالینی ایرانی را کنار بیماران بستری وابسته به هروئین و بزرگسالان سالم ترکیه می‌گذارد. روش محاسبه‌ی نمره‌ی z هم در فایل آمده است. این نمره نشان می‌دهد نمره‌ی فرد چقدر از میانگین نمونه‌ی ایرانی فاصله دارد.

روایی و پایایی پرسشنامه باورهای مرتبط با مصرف مواد

محمدخانی و همکاران (۱۳۹۰) BSU را روی مراجعان خودمعرف مراکز درمان اعتیاد جهرم به کار بردند. در اجرای نهایی با ۳۰۰ نفر، آلفای کرونباخ ۰٫۸۶ بود. این ضریب نشان می‌دهد گویه‌ها تا چه اندازه با هم هماهنگ‌اند. پیش از آن، اجرای مقدماتی روی ۳۰ نفر همسانی درونی ۰٫۸۲ داده بود، یعنی گویه‌ها در آن نمونه هم یکدست بودند. در مدل مسیر این پژوهش، باورهای مرتبط با مواد واسطه‌ی رابطه‌ی هیجان منفی و بازگشت به مصرف بودند.

برخی منابع فارسی ضریب ۰٫۸۲ را به رحمانیان و همکاران (۱۳۸۵) نسبت داده‌اند، درحالی‌که آن پژوهش CBQ را به کار برده بود. جدول روایی و پایایی فایل منبع درست هر دو ضریب را آورده است.

در پژوهش کوچوک‌کاراپینار و همکاران دو عامل اکتشافی به دست آمد. تحلیل عاملی، که گروه‌بندی گویه‌ها را بررسی می‌کند، ساختاری متفاوت از تقسیم رایج فارسی نشان داد. متن کامل همین مقاله با مجوز باز در بسته آمده است. اگر رابطه‌ی باورهای مصرف با عود یا تغییر آن‌ها پس از درمان را در پایان‌نامه می‌سنجید، این یافته‌ها پشتوانه‌ی انتخاب BSU را فراهم می‌کنند.