پرسشنامه مشکلات یادگیری کلورادو (CLDQ)

معرفی پرسشنامه مشکلات یادگیری کلورادو (CLDQ)

تشخیص مشکلات یادگیری زمان‌بر است؛ به مشاهدهٔ عملکرد دانش‌آموز و مصاحبهٔ تخصصی نیاز دارد و در یک کلاس پرجمعیت عملاً برای همه شدنی نیست. ویلکات و همکاران در سال ۲۰۱۱ در دانشگاه کلورادو این پرسشنامه را ساختند تا در چند دقیقه و با گزارش والد، کودکانی را که نیاز به ارزیابی کامل دارند مشخص کند.

پنج مؤلفه و گویه‌های هر کدام

در طرح اولیه هشت حوزه در نظر گرفته شده بود، اما تحلیل عاملی نشان داد ساختار واقعی داده‌ها پنج عامل همبسته ولی مجزا است:

• خواندن — گویه‌های ۱ تا ۶ (املا، یادگیری حروف و هجاها، سرعت و سطح خواندن)
• شناخت اجتماعی — گویه‌های ۷ تا ۱۰ (درک احساسات و واکنش دیگران و فهم موقعیت اجتماعی)
• اضطراب اجتماعی — گویه‌های ۱۱ تا ۱۳ (دوست‌یابی، کناره‌گیری، اضطراب در موقعیت تازه)
• مشکلات فضایی — گویه‌های ۱۴ تا ۱۷ (دست‌خط، نظم نوشتار، ستون‌بندی اعداد، نقاشی متناسب با سن)
• ریاضی — گویه‌های ۱۸ تا ۲۰ (دقت در محاسبه و یادگیری مفاهیم تازهٔ ریاضی)

مشخصات اجرا

• ۲۰ گویه با طیف پنج‌درجه‌ای از ۱ (اصلاً) تا ۵ (همیشه)؛ هیچ گویه‌ای معکوس نمره‌گذاری نمی‌شود.
• پاسخ‌دهنده والد یا سرپرست کودک است، نه خود کودک. زمان اجرا حدود ۵ دقیقه.
• دامنهٔ نمرهٔ کل ۲۰ تا ۱۰۰ است (چون کمترین گزینهٔ هر گویه نمرهٔ ۱ می‌گیرد، نه صفر).

چه چیزی تحویل می‌گیرید

دو دفترچه، هر کدام هم به‌صورت PDF و هم Word (در مجموع چهار فایل):

• دفترچهٔ ۱ — فرم اجرا و پاسخنامه: متن کامل ۲۰ گویه با جدول پاسخ آمادهٔ چاپ که هر پنج ستون آن برچسب دارد، کادر مشخصات دانش‌آموز و دستور اجرا.
• دفترچهٔ ۲ — راهنمای نمره‌گذاری و تفسیر: گویه‌های هر خرده‌مقیاس، دامنهٔ نمرهٔ هر مؤلفه، روش «میانگین گویه» برای مقایسهٔ درست پنج مؤلفه با هم، برگهٔ محاسبه و جدول نیمرخ آمادهٔ چاپ، یک مثال کامل حل‌شده و راهنمای خواندن نتیجه.

دربارهٔ نقطهٔ برش و تفسیر

صریح می‌گوییم تا کسی غافلگیر نشود: برای نسخهٔ فارسی این پرسشنامه نقطهٔ برش و جدول هنجار منتشرشده‌ای در دسترس نیست و ما هم عددی نمی‌سازیم. دفترچهٔ نمره‌گذاری به‌جای جدول ساختگیِ «خفیف/متوسط/شدید»، توضیح می‌دهد در پژوهش، در غربالگری یک کلاس یا مدرسه، در کار بالینی و در سنجش تغییرِ پس از مداخله دقیقاً چه باید کرد.

نکتهٔ مهم دیگر: CLDQ ابزار غربالگری است، نه ابزار تشخیص. نمرهٔ بالا یعنی «این کودک باید ارزیابی کامل شود»، نه «این کودک اختلال یادگیری دارد».

روایی و پایایی

در نسخهٔ اصلی، همسانی درونی کل سؤال‌ها با آلفای کرونباخ ۰/۹۵ گزارش شده است (ویلکات و همکاران، ۲۰۱۱). در اعتباریابی فارسی (حاجلو و رضایی شریف، ۱۳۹۰) آلفای کرونباخ کل پرسشنامه ۰/۹۰ به دست آمده و تحلیل روایی تفکیکی نشان داده است این پرسشنامه می‌تواند افراد دارای مشکلات یادگیری را از افراد عادی متمایز کند. ضرایب گزارش‌شدهٔ پنج مؤلفه، همراه با توضیح محدودیت‌هایشان، در دفترچهٔ نمره‌گذاری آمده است.

ابزارهای هم‌خانواده که معمولاً کنار این پرسشنامه به کار می‌روند: پرسشنامه اضطراب ریاضی کودکان (MASC)، پرسشنامه راهبردهای فراشناختی خواندن و پرسشنامه اضطراب کودکان اسپنس (SCAS).