پرسشنامه کنترل روانشناختی وابسته‌مدار و پیشرفت‌مدار (DAPCS)

پرسشنامه کنترل روانشناختی سوننز (DAPCS)

سوننز و همکاران پرسشنامه کنترل روانشناختی را برای سنجش فشاری ساختند که والدین با القای احساس گناه، شرمنده‌کردن یا سلب محبت وارد می‌کنند تا فرزند مطابق خواستهٔ آنان رفتار کند. بارت سوننز، مارتن ونستینکیست و پاتریک لیوتن در سال ۲۰۱۰ نشان دادند همین فشار دو قلمرو جدا دارد: نزدیک‌ماندن به خانواده و رسیدن به موفقیت. هستهٔ هر دو، توجه مشروط والدین است؛ محبتی که به برآوردن خواستهٔ والد بسته است.

فرم اصلی سوننز ۱۷ گویه داشت. نسخهٔ فارسی پرسشنامه کنترل روانشناختی وابسته‌مدار و پیشرفت‌مدار را علی بادان فیروز، طباطبایی و علی ناجی در سال ۱۳۹۶ اعتباریابی کردند و ۱۶ گویه دارد که روی طیف لیکرت پنج‌درجه‌ای پاسخ داده می‌شود. نوجوان در این فرم رفتار «پدر و مادرم» را یکجا گزارش می‌کند، در حالی که پژوهش اصلی مادر و پدر را جداگانه می‌سنجید. اگر مقایسهٔ مادر و پدر هدف پژوهش شماست، توضیح فرم فارسی در دفترچه را پیش از اجرا بخوانید.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

• تعریف‌ها و دستور اجرا — تعریف مفهومی و عملیاتی دو قلمرو DAPCS و متن راهنمایی که پیش از اجرا برای نوجوان خوانده می‌شود
• فرم فارسی و کلید — ۱۶ گویه با جدول پاسخ پنج‌گزینه‌ای، کلید وابسته‌مدار و پیشرفت‌مدار و قاعدهٔ گویه‌های بی‌پاسخ
• تفسیر و نیم‌رخ — میانگین و انحراف معیار نمونهٔ ایرانی، نمرهٔ z با یک مثال حل‌شده و برگهٔ نیم‌رخ دو خرده‌مقیاس
• راهنمای SPSS — ورود داده‌های DAPCS، ساختن نمرهٔ دو خرده‌مقیاس و محاسبهٔ آلفای کرونباخ در نمونهٔ خودتان
• روایی و پایایی — آلفای سه مطالعهٔ سوننز و نسخهٔ فارسی، بارهای عاملی ۱۶ گویه و جدول روایی ملاکی
• تفاوت فرم‌ها و استناد — تفاوت فرم فارسی با فرم اصلی، شیوهٔ استناد APA ۷ با هر دو DOI و متن انگلیسی ۱۶ گویه
• مقالهٔ اصلی سوننز — متن انگلیسی پژوهش سال ۲۰۱۰ با جزئیات سه مطالعهٔ ساخت و اعتباریابی
• مقالهٔ فارسی — پژوهش بادان فیروز و همکاران روی ۳۱۰ دانش‌آموز دبیرستانی دهدشت

روی‌هم ۴ فایل دریافت می‌کنید: دفترچهٔ پرسشنامه در Word و PDF، و مقالهٔ اصلی و مقالهٔ فارسی، هرکدام در PDF.

دو قلمرو پرسشنامه کنترل روانشناختی

مقیاس سوننز نشان می‌دهد فشار والدین می‌تواند به حفظ نزدیکی یا به عملکرد فرزند گره بخورد. برای همین دو نوجوان با میزان فشار مشابه ممکن است تجربه‌های متفاوتی داشته باشند.

• کنترل روانشناختی وابسته‌مدار — فشار برای نزدیکی عاطفی و جسمی به والدین و تکیه بر آنان به‌جای دوستان، همراه با احساس گناه دربارهٔ ترک خانه
• کنترل روانشناختی پیشرفت‌مدار — وابسته‌شدن محبت و احترام والدین به نمره، اول‌بودن در همه‌چیز و رسیدن به معیارهای بالا و گاه کمال‌گرایانه

شرط محبت در هر دو قلمرو حضور دارد. گویه‌های DAPCS این شرط را از دو سو می‌سنجند: دلخوری و احساس گناه وقتی انتظار والد برآورده نمی‌شود، و محبت و قدردانی فقط وقتی برآورده می‌شود.

نمره‌گذاری پرسشنامه کنترل روانشناختی

پاسخ‌های DAPCS از «به شدت مخالفم» تا «به شدت موافقم» ثبت می‌شوند و هیچ گویه‌ای معکوس نیست. نمرهٔ کل بین ۱۶ تا ۸۰ است و نمرهٔ هر خرده‌مقیاس بین ۸ تا ۴۰؛ نمرهٔ بالاتر یعنی نوجوان کنترل بیشتری از والدین ادراک کرده است. کلید دو خرده‌مقیاس و قاعدهٔ گویه‌های بی‌پاسخ داخل دفترچه است.

مقایسه با نمونهٔ ایرانی

هیچ‌کدام از دو پژوهش نقطهٔ برش گزارش نکرده‌اند، پس نمره با نمونه مقایسه می‌شود. دفترچه برای هر خرده‌مقیاس و نمرهٔ کل، میانگین و انحراف معیار ۳۱۰ دانش‌آموز ایرانی را آورده و نمرهٔ z را با یک مثال حل‌شده توضیح داده است. برگهٔ نیم‌رخ تفاوت وابسته‌مدار و پیشرفت‌مدار را در گزارش هر نوجوان کنار هم می‌گذارد.

روایی و پایایی پرسشنامه کنترل روانشناختی

سوننز و همکاران مقیاس کنترل روانشناختی وابسته‌مدار و پیشرفت‌مدار را در سه مطالعه روی ۳۴۸ دانشجو، ۳۲۲ مادر و پدر و ۴۵۰ نوجوان بررسی کردند. تحلیل عاملی، که گروه‌بندی گویه‌ها را می‌آزماید، از دو عامل وابسته‌مدار و پیشرفت‌مدار پشتیبانی کرد. آلفای کرونباخ، که هماهنگی گویه‌ها را نشان می‌دهد، در این مطالعات از ۰٫۷۶ تا ۰٫۹۳ بود. در مطالعهٔ نوجوانان، کنترل وابسته‌مدار بیشتر با وابستگی نوجوان و پیشرفت‌مدار بیشتر با خودانتقادی ارتباط داشت.

بادان فیروز و همکاران فرم فارسی را با ۳۱۰ دانش‌آموز دبیرستانی دهدشت بررسی کردند. آلفای کل ۰٫۸۸ بود. این ضریب برای وابسته‌مدار ۰٫۸۶ و برای پیشرفت‌مدار ۰٫۸۳ گزارش شد و دو عامل ۴۹٫۴۵ درصد از واریانس پاسخ‌ها را توضیح دادند. نمرهٔ کل با اضطراب بک رابطهٔ مثبت و با عزت نفس روزنبرگ رابطهٔ منفی معنادار داشت.

استفاده از DAPCS در پایان‌نامه

برای پایان‌نامه‌ای دربارهٔ اضطراب، عزت نفس یا کمال‌گرایی نوجوانان، DAPCS بررسی جداگانهٔ فشار وابسته‌مدار و پیشرفت‌مدار را ممکن می‌کند. اگر موضوع شما سبک فرزندپروری است، این دو قلمرو را از مفهوم گسترده‌تر سبک فرزندپروری جدا نگه دارید. تعریف عملیاتی هر دو قلمرو داخل دفترچه است.

جدول روایی ملاکی، رابطهٔ فرم فارسی با اضطراب و عزت نفس را برای فصل پیشینه آماده کرده است. استنادها قالب APA ۷ دارند و با آنها پژوهش سوننز و اعتباریابی بادان فیروز را در بخش ابزار پایان‌نامه معرفی می‌کنید.