مقیاس علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنی (PANSS)

معرفی مقیاس نشانگان مثبت و منفی (PANSS)

این مقیاس توسط کی، فیزبین و اوپلر در سال 1987 در مجله Schizophrenia Bulletin معرفی شده است.

هدف از ساخت آن سنجش شدت نشانه‌های مثبت و منفی در اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان‌پریشی است.

این ابزار دارای 30 گویه است و هر گویه روی طیفی هفت درجه‌ای از 1 (غایب) تا 7 (بسیار شدید) نمره‌گذاری می‌شود. دامنه نمره کل از 30 تا 210 است.

ساختار رسمی نمره‌گذاری شامل سه خرده مقیاس است:

1. نشانه‌های مثبت — 7 گویه
2. نشانه‌های منفی — 7 گویه
3. آسیب‌شناسی روانی عمومی — 16 گویه

افزون بر این، مدل پنج عاملی (مثبت، منفی، از هم گسیختگی، تهییج، افسردگی و اضطراب) نیز در دفتر نمره‌گذاری آمده است تا نیم‌رخ نشانه‌ها با جزئیات بیشتری توصیف شود.

توجه مهم: PANSS یک پرسشنامه خودگزارشی نیست. آزمودنی آن را پر نمی‌کند؛ بلکه ارزیاب آموزش‌دیده پس از یک مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و بر پایه وضعیت یک هفته گذشته به هر گویه نمره می‌دهد.

این بسته شامل چهار دفتر جداگانه است

1. راهنمای اجرا و تعریف گویه‌ها — شرایط اجرا، تعریف هر هفت درجه، تعریف عملیاتی هر 30 گویه و تمایزهای کلیدی میان گویه‌های مشابه
2. فرم اجرا و ثبت پاسخ — فرم خام و چاپ‌شدنی با جدول نمره‌دهی و بخش جمع‌بندی
3. نمره‌گذاری و تفسیر — نمره‌گذاری سه خرده مقیاس، شاخص ترکیبی، سطوح شدت، مدل پنج عاملی، روش درست محاسبه درصد بهبود و نمونه گزارش نتیجه
4. روایی، پایایی و منابع — ارقام روان‌سنجی مطالعات اصلی، وضعیت هنجاریابی در ایران و فهرست منابع

هر چهار دفتر در دو قالب PDF و Word ارائه می‌شوند. یک فایل مقاله نیز ضمیمه شده است.

اسکیزوفرنی

اسکیزوفرنی یک بیماری روان شناختی است که آسیب زیادی به همراه دارد و جز اختلالات سایکوتیک محسوب می شود؛ فرد مبتلا به اسکیزوفرنی ارتباطش را با واقعیت از دست داده است و نشانه هایی همچون هذیان، انواع توهم مانند توهم شنیداری یا بینایی، کاتاتونیا و غیره را تجربه می کند.

اسکیزوفرنی جز اختلالاتی است فیزیوپاتولوژی تخریب کننده عمیقی دارد؛ افکار، ادراک، احساس، رفتار و حرکت فرد مبتلا به این اختلال، تحت تاثیر منفی قرار گرفته و به طور کلی مختل می شود.

برای تشخیص این اختلال، فرد باید علائم و نشانه های این اختلال را به مدت 6 ماه تجربه کند و تجربه دو نشانه از پنج نشانه زیر ضروری به نظر می رسد؛ این نشانه ها شامل هذیان، توهم، رفتار آشفته، تکلم آشفته و علائم منفی است.

علائم اختلال اسکیزوفرنی به دو دسته علائم منفی و علائم مثبت تقسیم می شود؛ علائم مثبت با نشانه های روان پریشی در ارتباط است و این نشانه ها بر مبنای آنچه در واقعیت اتفاق میوفتد، نمی باشد.

به عنوان مثال، هذیان که باورهای عجیب و غریبی است که ریشه در واقعیت ندارد یا توهم که شامل تجربه احساسات غیرواقعی است، کاتاتونیا که فرد در آن در یک وضعیت ثابت جسمانی قرار می گیرد جز علائم مثبت این اختلال در نظر گرفته می شود.

علاوم منفی اسکیزوفرنی عملکرد طبیعی فرد را تحت تاثیر منفی قرار می دهد و با کاهش توانایی ها در ارتباط است؛ به عنوان مثال محدود بودن احساسات، نداشتن تظاهرات چهره به چهره، کاهش انرژی، کم صحبت کردن، نداشتن انگیزه، عملکرد اجرایی ضعیف، اختلال در تمرکز و توجه، عدم تشخیص نشانه های شناختی برخی از انواع علائم اسکزوفرنی می باشد.

افراد در گستره سنی مختلف همچون نوجوانی، جوانی، بزرگسالی ممکن است به این اختلال روان شناختی مبتلا شوند. شدت علائم این اختلال در افراد مختلف با یکدیگر متفاوت است و می تواند خفیف تا شدید باشد. متاسفانه این اختلال قابل درمان نیست اما می توان با روان درمانی و دارو درمانی از شدت علائم و نشانه های آن کم کرد و تا حدودی این روند این اختلال را کنترل کرد.

در این ابزار نشانه های مثبت و منفی این اختلال از طریق سه خرده مقیاس و روی طیفی هفت درجه ای ارزیابی می شود؛ در صورتی که تمایل به ارزیابی این متغیر داشته باشید، می توانید از این پرسشنامه استاندارد و معتبر استفاده کنید و به اطلاعات خوبی در این زمینه دست پیدا کنید.