پرسشنامه وضعیت اجتماعی اقتصادی قدرت‌نما (SES)

معرفی پرسشنامه وضعیت اجتماعی اقتصادی قدرت‌نما (SES)

پرسشنامه وضعیت اجتماعی اقتصادی جایگاه پاسخ‌دهنده و خانواده‌اش را در پژوهش‌هایی می‌سنجد که شرایط زندگی را در کنار سلامت، تحصیل یا مشارکت ورزشی بررسی می‌کنند. فرم قدرت‌نما خودگزارشی است. اگر در پایان‌نامه‌تان وضعیت خانواده را متغیر زمینه‌ای، کنترل یا پیش‌بین در نظر گرفته‌اید، این ابزار به توصیف نمونه و مقایسه‌ی گروه‌ها کمک می‌کند.

پرسشنامه پایگاه اجتماعی اقتصادی نامی برای ابزارهای سنجش همین سازه است؛ فرم قدرت‌نما با شاخص‌های خانوار، مانند شاخص شکریان و همکاران (۲۰۲۲) که تغذیه و لوازم خانه را هم می‌سنجد، تفاوت دارد.

چهار مؤلفه‌ی پرسشنامه وضعیت اجتماعی اقتصادی

پایگاه اجتماعی-اقتصادی جای فرد و خانواده را در ساختار جامعه نشان می‌دهد و معمولاً با درآمد، تحصیلات، شغل و دارایی‌هایی مانند خانه شناخته می‌شود. در این فرم، مؤلفه‌ها چنین‌اند:

• میزان درآمد — پاسخ‌دهنده مشخص می‌کند درآمد خودش یا خانواده تا چه اندازه هزینه‌های زندگی را پوشش می‌دهد، از «خیلی ناکافی» تا «خیلی کافی».
• طبقه‌ی اقتصادی — فرد جایگاه اقتصادی خانواده را با انتخاب یکی از پنج طبقه، از پایین‌ترین تا بالاترین، مشخص می‌کند.
• تحصیلات والدین — تحصیلات پدر و مادر جداگانه در پنج سطح، از زیر دیپلم تا کارشناسی ارشد و بالاتر، ثبت می‌شود.
• وضعیت مسکن — مالک ارزش خانه‌اش را ارزیابی می‌کند و فردی که مالک نیست، توان مالی خود برای خرید خانه را می‌سنجد.

تحصیلات والدین اطلاعاتی عینی است. سه مؤلفه‌ی دیگر، برداشت پاسخ‌دهنده از شرایط اقتصادی خودش و خانواده‌اش را ثبت می‌کنند. فرم ۱۱ سؤال شماره‌دار دارد، اما هر نفر با توجه به مالکیت مسکن به ۱۰ سؤال پاسخ می‌دهد.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

• معرفی و مؤلفه‌ها — توضیح سازه و تفاوت فرم قدرت‌نما با دیگر ابزارهای SES.
• راهنمای اجرا — پنج گام برای روشن‌کردن منظور از خانواده و پاسخ‌گویی به بخش شغل و مسکن.
• فرم آماده‌ی چاپ — مشخصات فردی و بخش اصلی در یک صفحه، با خانه‌های علامت‌زدن پاسخ‌ها.
• راهنمای نمره‌گذاری — کلید گزینه‌ها و قواعد مؤلفه‌ها، همراه با منبع هر قاعده و راهنمای پاسخ ناقص.
• برگه‌ی ثبت نمره — محل ثبت نتیجه‌ها، همراه با مثال حل‌شده برای دنبال‌کردن روند نمره‌گذاری.
• راهنمای تفسیر — پنج شیوه‌ی استفاده‌ی پژوهشی از نمره، از تحلیل پیوسته تا گروه‌بندی در نمونه.
• یافته‌ها و تعریف‌های پژوهش — نتایج مطالعات مرتبط و تعریف مفهومی و تعریف عملیاتی وضعیت اجتماعی-اقتصادی.
• روایی و پایایی — روایی صوری، KMO و دو ضریب آلفا از مقاله‌های منبع، با توضیح اینکه هر عدد روی کدام پرسشنامه حساب شده است.
• متن ابزار پژوهش — پاراگراف آماده‌ی معرفی پرسشنامه‌ی قدرت‌نما برای بخش روش پایان‌نامه.
• شیوه‌ی استناد و منابع — الگوی APA ویرایش هفتم با پیوند DOI و فهرست منابع دارای پیوند فعال.

روی‌هم ۲ فایل تحویل می‌گیرید: یک دفترچه‌ی ۹ صفحه‌ای در دو قالب Word و PDF.

سازندگان و سابقه‌ی پرسشنامه قدرت‌نما

اکبر قدرت‌نما، صدیقه حیدری‌نژاد و ایران داوودی در دانشگاه شهید چمران اهواز، پرسشنامه وضعیت اجتماعی اقتصادی را در مطالعه‌ی ارتباط وضعیت اقتصادی-اجتماعی با فعالیت بدنی دانشجویان به کار بردند. این ابزار محقق‌ساخته است. نشریه‌ی «مدیریت ورزشی» مقاله‌ی آنان را در بهار ۱۳۹۲ منتشر کرد.

به گفته‌ی خود مقاله، بخش اقتصادی-اجتماعی پرسشنامه‌ی آن پژوهش ۱۰ سؤال در همین چهار مؤلفه داشت و از پژوهش نبوی، حسین‌زاده و حسینی (۱۳۸۸) در فصلنامه‌ی دانش انتظامی گرفته شده بود. فرمی که با نام قدرت‌نما در گردش است همین مؤلفه‌ها را با پنج سؤال اصلی می‌پرسد. فرم به فارسی نوشته شده و نام انگلیسی Socio-Economic Status فقط برای استناد به کار می‌رود.

نمره‌گذاری و تفسیر پرسشنامه وضعیت اجتماعی اقتصادی

شش سؤال جمعیت‌شناختی برای توصیف پاسخ‌دهنده‌اند و پنج سؤال اصلی مبنای سنجش چهار مؤلفه‌اند. سؤال‌های اصلی همه در یک سو نمره می‌گیرند و سؤال معکوس ندارند. خروجی شامل نمره‌ی هر مؤلفه و نمره‌ی کل در دامنه‌ی ۴ تا ۲۰ است؛ نمره‌ی بیشتر، وضعیت اجتماعی-اقتصادی بالاتر را نشان می‌دهد.

ستون «منبع قاعده»، قواعد برگرفته از فرم را از تصمیم‌های تدوین‌کننده‌ی دفترچه جدا می‌کند. قواعد امتیازدهی تحصیلات والدین، تبدیل پاسخ مسکن به یک نمره و تشکیل نمره‌ی کل، پیشنهاد همین دفترچه‌اند، چون منابع منتشرشده جزئیات آن‌ها را مشخص نکرده‌اند.

راهنمای پاسخ ناقص کنار برگه‌ی ثبت نمره و مثال حل‌شده آمده است. تفسیر SES از معنای گزینه‌ها شروع می‌شود. برای تحلیل داده‌ها، دفترچه استفاده از نمره‌ی پیوسته در همبستگی یا رگرسیون را توضیح می‌دهد و به بررسی جداگانه‌ی مؤلفه‌ها و گروه‌بندی در نمونه‌ی خودتان می‌پردازد. گروه‌بندی را گام‌به‌گام دنبال می‌کنید.

روایی و پایایی پرسشنامه وضعیت اجتماعی اقتصادی

اسلامی، محمودی، خبیری و نجفیان رضوی در سال ۱۳۹۲ برای شرکت‌کنندگان ورزش همگانی و تفریحی، آلفای کرونباخ ۰٫۸۳ را گزارش کردند؛ این ضریب هماهنگی پاسخ‌های سؤال‌ها را نشان می‌دهد. نمونه‌ی پژوهش ۳۵۹ شهروند مشهد بود. این مطالعه در «پژوهش‌های کاربردی در مدیریت ورزشی» منتشر شده است.

قدرت‌نما و همکاران روایی صوری پرسشنامه‌ی پژوهش خود را با نظر ۱۲ عضو هیأت علمی بررسی کردند. تحلیل عاملی هم انجام دادند، یعنی بررسی کردند سؤال‌ها در چه گروه‌هایی کنار هم می‌نشینند، و ضریب KMO را ۰٫۷۵۲ گزارش کردند؛ این ضریب نشان می‌دهد داده‌ها برای چنین تحلیلی کافی بوده‌اند. آلفای مطالعه‌ی مقدماتی آن‌ها ۰٫۷۲ بود. دفترچه روشن می‌کند که این عددها برای کل پرسشنامه‌ی سه‌بخشی آن پژوهش حساب شده‌اند، نه فقط بخش وضعیت اجتماعی-اقتصادی.

مؤلفه‌های SES وضعیت اجتماعی-اقتصادی را می‌سازند و لازم نیست همبستگی زیادی با هم داشته باشند، برای همین اتکای صرف به آلفا برای داوری درباره‌ی پایایی مناسب نیست. دفترچه با تکیه بر بحث بولن و لنوکس در سال ۱۹۹۱، توضیح می‌دهد این نکته را چگونه کنار آلفای نمونه‌ی پژوهش در پایان‌نامه گزارش کنید.

یافته‌های پژوهشی با پرسشنامه قدرت‌نما

قدرت‌نما و همکاران پرسشنامه را به ۳۷۰ دانشجوی کارشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز دادند. وضعیت اجتماعی-اقتصادی بالاتر با فعالیت بدنی بیشتر همراه بود. درآمد و طبقه اقتصادی نیز با فعالیت بدنی رابطه‌ی مثبت و معنادار داشتند و همین رابطه برای تحصیلات پدر گزارش شد.

تحلیل رگرسیون درآمد خانواده و تحصیلات پدر را قوی‌ترین پیش‌بین‌ها نشان داد. ۵۱٫۷ درصد دانشجویان در طبقه‌ی متوسط بودند. اسلامی و همکاران هم در میان شرکت‌کنندگان ورزش همگانی مشهد رابطه‌ی مثبت و معناداری میان SES و انگیزه‌ی مشارکت ورزشی یافتند. آن‌جا طبقه‌ی اقتصادی بیشترین قدرت پیش‌بینی را داشت و پس از آن، درآمد و تحصیلات والدین قرار گرفتند.