پرسشنامه حالت فراشناختی اونیل و عابدی (SMI)

حالت فراشناختی چیست؟

پرسشنامه حالت فراشناختی نشان می‌دهد فرد هنگام پاسخ‌دادن به همان آزمون، چطور بر فکر و راهبردهایش نظارت کرده است. ویژگی ثابت فرد را نمی‌سنجد. اونیل و عابدی این تمایز حالت و صفت را از نظریه‌ی اضطراب اسپیلبرگر گرفتند و آن را به فراشناخت بردند.

پاسخ‌دهنده SMI را بلافاصله پس از آزمون تکمیل می‌کند و به شیوه‌ی فکرکردنش در فعالیت تمام‌شده برمی‌گردد. چون فراشناخت حالتی میان موقعیت‌ها تغییر می‌کند، سازندگان هماهنگی درونی گویه‌ها را معیار پایایی گرفتند، نه ثبات نمره در دو نوبت. کوتاهی SMI عمدی است. هر خرده‌مقیاس ۵ گویه دارد. سازندگان می‌خواستند اجرای آن کمتر از یک دقیقه طول بکشد و مزاحم تکلیف اصلی نشود.

معرفی پرسشنامه حالت فراشناختی اونیل و عابدی (SMI)

پرسشنامه حالت فراشناختی با نام انگلیسی State Metacognitive Inventory را هارولد اف. اونیل و جمال عابدی در مرکز ملی پژوهش در ارزشیابی، استانداردها و آزمون‌گیری دانش‌آموزان در آمریکا ساختند. شواهد روایی و پایایی نسخه‌ی نهایی در سال ۱۹۹۶ در The Journal of Educational Research و گزارش فنی شماره‌ی ۴۶۹ منتشر شد.

اگر عنوان «پرسشنامه حالت فراشناختی انیل و عابدی» را جست‌وجو کرده‌اید، منظور همین ابزار است. املای نام سازنده در منبع اصلی «اونیل» است. منابع فارسی نام سازه را حالت فراشناختی یا فراشناخت حالتی نوشته‌اند.

چهار خرده‌مقیاس پرسشنامه حالت فراشناختی

نسخه‌ی نهایی SMI از ۲۰ گویه تشکیل شده است. هر خرده‌مقیاس ۵ گویه دارد:

• آگاهی — توجه به روند فکر و تشخیص زمان مناسب استفاده از یک راهبرد.
• راهبرد شناختی — یافتن نکته‌ی اصلی، پیوند با دانسته‌ها و سازمان‌دادن اطلاعات.
• برنامه‌ریزی — فهم هدف و خواسته‌ی آزمون پیش از شروع پاسخ.
• خودبازبینی — بررسی دقت، اصلاح خطا و دنبال‌کردن پیشرفت هنگام کار.

همه‌ی گویه‌ها مستقیم‌اند و هیچ‌کدام معکوس نمی‌شود. فرم فارسی از چهار پاسخ اصلاً، گاهی، معمولاً و خیلی زیاد استفاده می‌کند. این گزینه‌ها بسامد را می‌پرسند، درحالی‌که گزینه‌های انگلیسی شدت را بیان می‌کنند. ترتیب و امتیاز ۱ تا ۴ در هر دو یکسان است. نمره‌ی کل از ۲۰ تا ۸۰ است و نمره‌ی بالاتر یعنی حالت فراشناختی بیشتر هنگام همان آزمون.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

دفترچه مطالب را به ترتیبی می‌آورد که برای انتخاب ابزار، اجرا، نمره‌گذاری و نوشتن روش پژوهش لازم دارید:

• معرفی و ساختار SMI — توضیح حالت و صفت، جدول معرفی و جایگاه چهار خرده‌مقیاس.
• راهنمای اجرا و تعریف‌ها — اجرا بلافاصله پس از آزمون، دستورالعمل سازندگان، تعریف مفهومی اونیل و عابدی و تعریف عملیاتی.
• فرم فارسی ۲۰ گویه — یک صفحه‌ی آماده‌ی اجرا با مشخصات پاسخ‌دهنده، نام آزمون تمام‌شده و چهار ستون پاسخ.
• نمره‌گذاری ابزار — مراحل کار، کلید خرده‌مقیاس‌ها، برگه‌ی ثبت نمره و یک مثال حل‌شده.
• راهنمای تفسیر — مقایسه با نمونه‌ی سازندگان، نمره‌ی z و خواندن نیم‌رخ چهار خرده‌مقیاس کنار عملکرد آزمون.
• روایی و پایایی — جدول هشت مطالعه از روند ساخت تا نسخه‌ی نهایی و پژوهش‌های ایرانی.
• مقابله‌ی گویه‌ها با متن انگلیسی — هر ۲۰ گویه با پیوست سازندگان مقابله شده و دو گویه‌ای که در نسخه‌های در گردش معنای دیگری داشتند، مطابق اصل آمده‌اند.
• متن پایان‌نامه و استناد — پاراگراف آماده‌ی «ابزار پژوهش» و شیوه‌ی استناد در APA ویرایش هفتم.
• منابع و فرم انگلیسی — منابع با پیوند زنده و فرم اصلی ۲۰ گویه‌ای همراه با دستورالعمل و کلید سازندگان.

روی‌هم ۲ فایل تحویل می‌گیرید: یک دفترچه‌ی ۱۰ صفحه‌ای در Word و همان دفترچه در PDF.

نمره‌گذاری پرسشنامه حالت فراشناختی

در SMI برای هر چهار خرده‌مقیاس و کل ابزار نمره‌ای جدا به دست می‌آید. هیچ گویه‌ای معکوس نیست. دفترچه کلید لازم را در کنار برگه‌ی ثبت می‌آورد تا پاسخ‌ها را بدون حدس به بخش درست منتقل کنید.

برای مقایسه، دفترچه نمونه‌ی حدود ۷۱۵ دانش‌آموز پایه‌ی دوازدهم لس‌آنجلس را به کار می‌برد که پس از بخشی از آزمون ملی ریاضی پاسخ دادند. نمره‌ی z نشان می‌دهد نتیجه‌ی فرد چه اندازه از میانگین آن گروه فاصله دارد و عددهای لازم با یک مثال حل‌شده در فایل آمده است. مقایسه با نمونه‌ی آمریکایی پایه‌ی دوازدهم توصیفی است و جای هنجار را نمی‌گیرد.

SMI برای تشخیص ساخته نشده است. نه سازندگان و نه پژوهش‌های ایرانی برای آن نقطه‌ی برش منتشر نکرده‌اند، پس نمره را با برچسب پایین، متوسط یا بالا نمی‌خوانیم. در عوض، نیم‌رخ آگاهی، راهبرد شناختی، برنامه‌ریزی و خودبازبینی نشان می‌دهد کدام فرایند هنگام همان آزمون برجسته‌تر بوده است. میانگین گویه‌ی هر خرده‌مقیاس هم برای مقایسه با نمونه‌ی سازندگان توضیح داده شده است.

روایی و پایایی پرسشنامه حالت فراشناختی

روند اعتباریابی SMI با نسخه‌ای ۲۶ گویه‌ای در مطالعه‌ی زمان‌بندی گیت‌های فرودگاه آغاز شد و پس از چند مطالعه به فرم ۲۰ گویه‌ای رسید. در هر مرحله، پایایی با آلفای کرونباخ سنجیده شد، یعنی شاخصی که هماهنگی گویه‌ها را نشان می‌دهد.

تحلیل عاملی (روشی برای دیدن این‌که گویه‌ها چند بعد را می‌سنجند) در نمونه‌ی نهایی برای هر خرده‌مقیاس یک عامل نشان داد. به گزارش سازندگان، مطالعه‌ی آزمایشگاهی بعدی با تحلیل عاملی تأییدی همین ساختار را پشتیبانی کرد. همبستگی خرده‌مقیاس‌ها با پیشرفت ریاضی ۰٫۱۷ تا ۰٫۲۲ و همبستگی نمره‌ی کل ۰٫۲۳ بود.

در همه‌ی مطالعات سازندگان، رابطه‌ی SMI با عملکرد از ۰٫۰۴ تا ۰٫۴۶ و میانه‌ی آن ۰٫۱۸ بود. این عدد به میانه‌ی ۰٫۲۱ در پژوهش پینتریچ و دی‌خروت نزدیک است. پژوهش سالاری‌فر و پاکدامن سه خرده‌مقیاس را پیش‌بین ۶۹ درصد واریانس معدل یافت، اما این نتیجه بسیار بزرگ‌تر از یافته‌های سازندگان است و در هر نمونه‌ای انتظارش را نداشته باشید.

کاربرد پرسشنامه حالت فراشناختی در پژوهش

برای پایان‌نامه‌ی روان‌شناسی تربیتی، SMI زمانی مناسب است که پرسش شما درباره‌ی فراشناخت حین یک آزمون مشخص باشد. با آن می‌توان رابطه‌ی حالت فراشناختی را با عملکرد تحصیلی یا پیشرفت تحصیلی سنجید، گروه‌ها را پس از یک آزمون یکسان مقایسه کرد یا اثر آموزش راهبردهای یادگیری و آزمون‌دادن را بررسی کرد. سازندگان آن را برای سنجش‌های عملکردی و جایگزین ساختند.

پرسشنامه فراشناخت ولز (MCQ-30) باورهای فرد درباره‌ی فکر و نگرانی را در بافت بالینی و به شکل یک ویژگی پایدار می‌سنجد. SMI کار ذهنی در همان موقعیت آزمون را بررسی می‌کند. پرسشنامه خودنظم دهی فراشناختی پینتریچ هم خودنظم‌دهی در یادگیری یک درس را می‌سنجد، نه فکرکردن هنگام آزمونی که تازه تمام شده است.

اگر متغیر پژوهش شما باورهای پایدار یا یادگیری در طول یک درس است، یکی از آن دو ابزار به کارتان می‌آید. اما وقتی آگاهی، برنامه‌ریزی، راهبرد و خودبازبینی را در یک آزمون مشخص می‌خواهید، SMI دقیقاً همین را می‌سنجد.