پرسشنامه رفتار، احساس و فکر ناکارآمد (واکنش‌های ناکارآمد)

معرفی پرسشنامه رفتار، احساس و فکر ناکارآمد

پرسشنامه رفتار، احساس و فکر ناکارآمد الگوهای تکرارشونده‌ای را می‌سنجد که به‌جای کاهش فشار روانی، آن را نگه می‌دارند یا بیشتر می‌کنند. نام دیگر آن پرسشنامه‌ی واکنش‌های ناکارآمد است. ۲۰ عبارت آن از زبان خود پاسخ‌دهنده نوشته شده‌اند: کار امروز را به فردا موکول کردن، با نگرانی به آینده نگاه کردن، حسرت گذشته و نشخوار ذهنی درباره‌ی آن.

بقیه‌ی عبارت‌ها هم موقعیت‌های آشنا هستند: از کاه کوه ساختن، خراب شدن تمام روز با یک توهین، سرزنش خود پس از هر ناکامی و بی‌اعتمادی به دیگران. تعریف مفهومی دفترچه این واکنش‌ها را در سه حوزه توضیح می‌دهد:

• فکر ناکارآمد — فاجعه‌سازی و پیش‌بینی اتفاق بد، همراه با سرزنش خود پس از شکست.
• احساس ناکارآمد — اثرپذیری شدید از خلق دیگران و ماندن حال بد پس از یک برخورد ناخوشایند.
• رفتار ناکارآمد — اهمال‌کاری در کارهای روزمره و کمک نخواستن از دیگران.

با وجود این سه حوزه، پرسشنامه تک‌عاملی است و پاسخ‌ها در یک نمره‌ی کل جمع می‌شوند.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

• معرفی واکنش‌های ناکارآمد — توضیح الگوهایی از فکر، احساس و رفتار که فشار روانی را نگه می‌دارند یا بیشتر می‌کنند.
• دستورالعمل اجرا — راهنمای پاسخ دادن به عبارت‌ها در اجرای فردی یا گروهی، حدود پنج دقیقه.
• جدول ۲۰ عبارت — فرم آماده‌ی چاپ در صفحه‌ای جدا، با دو ستون «بلی» و «خیر» برای علامت زدن.
• نمره‌گذاری — امتیاز هر پاسخ و برگه‌ی یک‌خطی برای به دست آوردن نمره‌ی کل هر فرد.
• تفسیر در سه محدوده — معنای هر محدوده‌ی نمره و راهنمای خواندن نمره‌ای که میان محدوده‌ها می‌افتد.
• تعریف مفهومی و عملیاتی — متن آماده برای معرفی واکنش‌های ناکارآمد و شیوه‌ی سنجش آن در فصل روش پژوهش.
• گزارش پایایی با KR-20 — راهنمای محاسبه روی نمونه‌ی پژوهش و جمله‌ی آماده برای بخش «ابزار پژوهش».
• کادر شیوهٔ استناد — الگوی APA برای ارجاع به پرسشنامه و مرجع کودر و ریچاردسون با پیوند زنده‌ی مقاله.

همه‌ی این بخش‌ها در یک دفترچه‌ی چهارصفحه‌ای است و آن را در ۲ فایل Word و PDF دریافت می‌کنید.

کاربرد پرسشنامه رفتار، احساس و فکر ناکارآمد

کار اصلی این ابزار غربالگری و خودآگاهی است. پاسخ‌دهنده در عبارت‌ها واکنش‌هایی را بازمی‌شناسد که در زندگی روزمره فشار روانی را ادامه می‌دهند. نمره‌ی کل آن تشخیص بالینی نیست.

دامنه‌ی عبارت‌ها از نگرانی و فکر کردن به اتفاق بد فراتر می‌رود. کافی ندانستن موفقیت‌ها، وقت نگذاشتن برای آرامش و انجام همه‌ی کارها به‌تنهایی هم در میان آن‌ها هست.

از پاسخ «بلی» تا تصمیم برای تغییر

پاسخ دادن به ۲۰ عبارت حدود پنج دقیقه طول می‌کشد. کار اصلی پس از نمره‌گذاری است: دفترچه پیشنهاد می‌کند به پاسخ‌های «بلی» برگردید و برای تغییر همان واکنش‌ها برنامه بریزید.

1. در اجرای فردی یا گروهی، هر عبارت را بخوانید و «بلی» یا «خیر» را در ستون مربوط علامت بزنید.
2. پس از نمره‌گذاری، عبارت‌های علامت‌خورده با «بلی» را مرور کنید و بپرسید چرا این فکر، احساس یا رفتار را دارید.
3. برنامه‌ی تغییر را به همان واکنش گره بزنید؛ مثلاً برای اهمال‌کاری، کار عقب‌افتاده و زمان شروعش را مشخص کنید.

نمره‌گذاری پرسشنامه رفتار، احساس و فکر ناکارآمد

پاسخ‌های دوگزینه‌ای بلی و خیر در این ابزار تک‌عاملی به نمره‌ای از ۰ تا ۱۰۰ می‌رسند. نمره‌ی بالاتر یعنی واکنش ناکارآمد بیشتر. نمره‌ی کل را برای همه‌ی واکنش‌ها با هم گزارش می‌کنید، نه جداگانه برای فکر، احساس و رفتار.

دفترچه امتیاز پاسخ «بلی» و «خیر» را مشخص می‌کند و برگه‌ی یک‌خطی آن جای ثبت نتیجه‌ی هر فرد است. تفسیر نمره بر سه محدوده‌ی منبع تکیه دارد. راهنما نمره‌ای را هم که میان سه محدوده قرار می‌گیرد توضیح می‌دهد، تا برای آن حالت هم ملاک روشنی داشته باشید.

استفاده در پایان‌نامه و گزارش پایایی

اگر پرسشنامه را در پایان‌نامه به کار می‌برید، تعریف مفهومی و تعریف عملیاتی دفترچه واکنش‌های ناکارآمد و نمره‌ی کل ۰ تا ۱۰۰ را در فصل روش معرفی می‌کنند. جمله‌ی آماده‌ی «ابزار پژوهش» برای گزارش KR-20 هم کنار آن‌هاست.

پاسخ‌های بلی و خیر دوگزینه‌ای‌اند، پس دفترچه همسانی درونی را با روش کودر و ریچاردسون (KR-20) حساب می‌کند. همسانی درونی یعنی هماهنگی پاسخ‌ها به ۲۰ عبارت ابزار. KR-20 برای گویه‌های دوگزینه‌ای همان آلفای کرونباخ است. راهنمای SPSS مسیر محاسبه را با مدل Alpha نشان می‌دهد تا پایایی نمونه‌ی خودتان را در جمله‌ی پیشنهادی بنویسید.

برای استناد، کادر شیوهٔ استناد الگوی APA را با عنوان پرسشنامه در جای نویسنده و «بی‌تا» نشان می‌دهد. مرجع KR-20، مقاله‌ی کودر و ریچاردسون در ۱۹۳۷، هم با پیوند آن آمده است.