پرسشنامه رشد هیجانی کارکردی گرینسپن (GSEGC)

معرفی پرسشنامه رشد هیجانی کارکردی گرینسپن (GSEGC)

پرسشنامه رشد هیجانی کارکردی ابزاری والدگزارش برای غربالگری رشد هیجانی و اجتماعی کودکان از تولد تا ۴۲ ماهگی است. استنلی گرینسپن آن را در سال ۲۰۰۴ ساخت. این ابزار با نام «نمودار رشد اجتماعی-هیجانی» هم شناخته می‌شود و بخش اجتماعی-هیجانی مقیاس‌های رشد بیلی (ویرایش سوم) است و جداگانه هم به کار می‌رود.

والد یا مراقب اصلی آن را در حدود ۱۰ تا ۱۲ دقیقه پر می‌کند. پرسش‌ها درباره‌ی رفتارهای روزمره‌اند: آرام گرفتن، مبادله‌ی لبخند، اشاره کردن، تقلید، بازی وانمودی و گفت‌وگوی رفت و برگشتی. فرم فارسی این فایل در پژوهش جانثار وطن در دانشگاه فردوسی مشهد، سال ۱۳۹۱، به کار رفته است.

شش سطح رشد هیجانی کارکردی گرینسپن

پایه‌ی نظری ابزار، نقطه‌های عطف رشد هیجانی کارکردی است. به نظر گرینسپن، کودک اول خود را آرام می‌کند و به دنیا علاقه نشان می‌دهد. بعد وارد رابطه می‌شود، هیجان را هدفمند به کار می‌برد و در پایان میان ایده‌ها پل می‌زند. هر سطح روی سطح قبلی ساخته می‌شود؛ برای همین گویه‌ها به ترتیب رشد چیده شده‌اند:

• توجه مشترک و تنظیم — آرام شدن و نشان دادن علاقه به محیط اطراف.
• جذب شدن در روابط انسانی — درگیر شدن در رابطه و پیوند عاطفی با دیگران.
• علامت‌دهی و تبادل عاطفی ارادی دوطرفه — به کار بردن هدفمند هیجان برای پاسخ دادن و پاسخ گرفتن.
• زنجیره‌های طولانی علامت‌دهی و حل مسئله — زنجیره‌ای از اشاره‌ها و نشانه‌ها برای فهماندن خواسته و حل مسئله.
• خلق بازنمایی‌ها — استفاده از نمادها و ایده‌ها در بازی و ارتباط.
• ساختن پل‌های منطقی میان ایده‌ها — پیوند منطقی میان هیجان‌ها و ایده‌ها.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

همه‌ی آنچه اجرای GSEGC و نوشتن گزارش آن لازم دارد در یک دفترچه آمده است، به همین ترتیب:

• معرفی و جدول ساختار سنی — هشت گروه سنی و نقطه‌های عطف رشد در هر گروه.
• شرح پردازش حسی و سطوح رشد — شش سطح رشد و کاربرد دو ستون اضافه‌ی فرم.
• دستور اجرا و گزینه‌های پاسخ — متن اصلی خطاب به والدین، همراه با راهنمای چهار کد وضعیت کنونی.
• فرم آماده‌ی چاپ — مشخصات کودک و ۳۵ گویه با ستون سن، شش گزینه‌ی پاسخ، کادر زمان مشاهده و وضعیت کنونی، در صفحه‌های جداگانه.
• راهنمای نمره‌گذاری — چهار گام محاسبه‌ی نمره، همراه با نمونه‌ی حل‌شده برای بررسی روند کار.
• برگه‌ی ثبت نمره — ثبت امتیاز گروه‌های سنی و شش سطح رشد برای تنظیم گزارش کودک.
• راهنمای تفسیر — توضیح خواندن نتیجه و بررسی گویه‌به‌گویه در کنار اطلاعات سنی و وضعیت کنونی.
• تعریف مفهومی و تعریف عملیاتی — متن آماده برای بخش ابزار پژوهش در پایان‌نامه.
• شواهد روایی و پایایی — گزارش نسخه‌ی اصلی و مطالعه‌ی تده، همراه با جدول پژوهش فارسی.
• شیوهٔ استناد و منابع — ارجاع‌های APA و پیوندهای DOI برای استناد به ابزار و پژوهش‌های آن.

روی‌هم ۲ فایل تحویل می‌گیرید: Word و PDF از همین دفترچه‌ی ۱۰ صفحه‌ای.

ساختار پرسشنامه رشد هیجانی کارکردی

فرم، کودک را از تولد تا ۴۲ ماهگی در هشت گروه سنی دنبال می‌کند که از «تا ۳ ماهگی» شروع می‌شوند و به «تا ۳٫۵ سالگی» می‌رسند. برچسب سنی کنار هر گویه به شما نشان می‌دهد انتظار می‌رود کودک تا چه سنی آن رفتار را نشان دهد.

هشت گویه‌ی نخست پردازش حسی را می‌سنجند: واکنش به صدا، دیدنی‌ها، لمس و حرکت. این بخش به سن وابسته نیست و برای کودک هر سنی پاسخ داده می‌شود.

دو ستون برای دیدن گذشته و امروز

والد کنار پاسخ هر گویه، سن نخستین مشاهده‌ی رفتار را در کادر آن می‌نویسد و با ستون «وضعیت کنونی»، آنچه امروز می‌بیند ثبت می‌کند. به این ترتیب، فرم دو نیمرخ می‌دهد: نیمرخ گذشته‌مدار، از تولد تا امروز، و نیمرخ وضعیت کنونی.

یکی از چهار کد وضعیت کنونی رفتاری را نشان می‌دهد که کودک بلد است ولی هنگام گرسنگی، خشم یا خستگی از دست می‌دهد. راهنمای این چهار کد در فایل آمده است.

نمره‌گذاری پرسشنامه رشد هیجانی کارکردی

هر گویه در مقیاس شش‌گزینه‌ای از «نمی‌توانم بگویم» تا «همیشه»، امتیازی بین ۰ تا ۵ می‌گیرد. کودک ۴۲ ماهه یا بزرگ‌تر به همه‌ی گویه‌ها پاسخ می‌دهد و دامنه‌ی نمره‌ی او ۰ تا ۱۷۵ است.

نمره‌ی کودک کوچک‌تر را تا گروه سنی خود او حساب می‌کنید و بیشترین نمره‌ی هر گروه را در فایل می‌بینید. پردازش حسی نمره‌ی جداگانه دارد.

راهنمای اصلی گرینسپن، تسلط کودک بر مهارت‌های گروه سنی‌اش را در سه سطح توصیف می‌کند و فایل این سه سطح را شرح داده است. سن مشاهده و وضعیت کنونی هم به خواندن گویه‌به‌گویه کمک می‌کنند. GSEGC ابزار غربالگری است و نتیجه‌ی آن تشخیص اختلال نیست.

روایی و پایایی پرسشنامه رشد هیجانی کارکردی

سلیمانی و همکاران در سال ۲۰۲۳ نسخه فارسی را با ۲۶۴ کودک ۱ تا ۴۲ماهه از مراکز بهداشت تهران بررسی کردند. نمونه شامل ۱۲۵ پسر و ۱۳۹ دختر بود. متن با ترجمه و ترجمه‌ی برگردان، نظر ۱۱ متخصص و مصاحبه با ۱۰ مادر آماده شد و روایی محتوایی آن پذیرفتنی بود.

آلفای کرونباخ، که هماهنگی گویه‌ها را نشان می‌دهد، برای ۳۵ گویه ۰٫۹۵۲ بود. بازآزمایی دو هفته بعد ضریب ICC برابر ۰٫۹۸۸ داد. تحلیل عاملی، که دسته‌بندی گویه‌ها را بررسی می‌کند، دو عامل نشان داد: پردازش حسی و تعامل با محیط، و رشد اجتماعی.

نسخه‌ی اصلی برای گویه‌های اجتماعی-هیجانی همسانی درونی ۰٫۹۰ داشت. فایل این ضریب‌ها و نتیجه‌ی پژوهش تده و همکاران (۲۰۱۶) را کنار شواهد فارسی آورده است.

کاربرد در غربالگری و پایان‌نامه

مرکز بهداشت، مهدکودک و درمانگاه کودک با GSEGC غربالگری کوتاهی دارند که رفتارهای روزمره‌ی کودک را از زبان والد ثبت می‌کند. اگر پژوهشگر رشد هستید، با آن دلبستگی، تعامل والد و کودک یا اثر مداخله‌ی زودهنگام را می‌سنجید. اجرای دوباره‌ی آن پس از چند ماه، تغییر کودک را نشان می‌دهد.

بخش ابزار پایان‌نامه هم آماده است: تعریف مفهومی و عملیاتی و شواهد نسخه‌ی فارسی در دفترچه آمده و کادر «شیوهٔ استناد» ارجاع‌های APA و پیوندهای DOI را در اختیار شما می‌گذارد.