پرسشنامه استدلال اخلاقی رست

معرفی پرسشنامه استدلال اخلاقی رست (آزمون تبیین مسائل)

این آزمون را جیمز رست و همکارانش در سال ۱۹۷۳ ساختند تا جایگزینی عینی و سریع‌تر برای مصاحبهٔ بالینی کلبرگ در سنجش قضاوت اخلاقی باشد. نام اصلی آن آزمون تبیین مسائل (Defining Issues Test) است. فرم کامل شش داستان دارد؛ آنچه اینجا عرضه می‌شود فرم کوتاه سه‌داستانی است که کدیور (۱۳۷۸) به فارسی به کار برده و مرادی (۱۳۹۵) اعتباریابی کرده است.

این آزمون دقیقاً چه چیزی را می‌سنجد؟

نکتهٔ کلیدی این است که آزمون نظر شما را نمی‌سنجد، بلکه نوع استدلالی را می‌سنجد که پشت آن نظر است. آزمودنی سه معمای اخلاقی می‌خواند — ماجرای دارو، روزنامهٔ دیواری مدرسه، و زندانی فراری — و در هر کدام سه کار می‌کند:

• یک انتخاب اولیه می‌کند (باید / نمی‌توان تصمیم گرفت / نباید)؛
• به ۱۲ ملاحظه که پس از داستان می‌آید، درجهٔ اهمیت می‌دهد؛
• و در پایان چهار ملاحظهٔ مهم‌تر را به ترتیب اولویت رتبه‌بندی می‌کند.

در مجموع ۳۶ گویه، سه انتخاب اولیه و سه جدول رتبه‌بندی.

چرا نمره‌گذاری این آزمون با پرسشنامه‌های معمولی فرق دارد

در یک پرسشنامهٔ لیکرتی معمولی همهٔ گویه‌ها در یک جهت نوشته می‌شوند و جمعشان معنا دارد. اینجا این‌طور نیست: دوازده گویهٔ هر داستان عمداً از مراحل مختلف تحول اخلاقی نوشته شده‌اند — بعضی در سطح قانون و نظم، بعضی در سطح اصول جهان‌شمول. به همین دلیل جمعِ بالا به‌خودی‌خود «اخلاقی‌تر بودن» نیست، و شاخص اصلی آزمون (شاخص P) از بخش رتبه‌بندی ساخته می‌شود، نه از جمع لیکرت.

چه چیزی تحویل می‌گیرید

دو دفترچه، هر کدام هم PDF و هم Word (در مجموع چهار فایل):

• دفترچهٔ ۱ — فرم اجرا و پاسخنامه: متن کامل سه داستان، ۳۶ گویه با جدول پاسخ آمادهٔ چاپ، جدول رتبه‌بندی چهارتایی برای هر داستان، دستور اجرا و پاسخ‌نامهٔ خلاصهٔ ویژهٔ نمره‌گذار.
• دفترچهٔ ۲ — نمره‌گذاری و تفسیر: روش نمره‌گذاری گام‌به‌گام، دامنهٔ نمره (هر داستان ۱۲ تا ۶۰، کل ۳۶ تا ۱۸۰)، یک مثال کامل حل‌شده، برگهٔ محاسبهٔ آمادهٔ چاپ، جدول مراحل کلبرگ، رویهٔ کامل محاسبهٔ شاخص P، چهار کنترل اعتبار برگه، و راهنمای تفسیر.

صریح بگوییم: چه چیزی همراه محصول نیست

محاسبهٔ شاخص P به یک چیز نیاز دارد: کلیدی که بگوید هر گویه به کدام مرحلهٔ کلبرگ تعلق دارد. این کلید همراه محصول نیست — کلید رسمی DIT در اختیار مرکز صاحب‌امتیاز آن است و گویه‌های فارسی هم اقتباس‌اند. ما کلید حدسی نمی‌سازیم، چون کلید نادرست نمرهٔ نادرست می‌دهد. دفترچهٔ ۲ رویهٔ کامل محاسبه را دارد و سه راه برای تهیهٔ کلید پیش پای شما می‌گذارد، از جمله ساخت کلید محلی با ارزیابان و گزارش ضریب توافق.

همچنین نقطهٔ برش و جدول هنجار ایرانی برای این فرم منتشر نشده و ما عددی اختراع نمی‌کنیم؛ دفترچهٔ ۲ توضیح می‌دهد بدون نقطهٔ برش دقیقاً چه کارهایی می‌شود کرد (رتبهٔ درصدی، مقایسهٔ گروه‌ها، پیش‌آزمون/پس‌آزمون، نیم‌رخ داستانی).

روایی و پایایی

در پژوهش مرادی (۱۳۹۵) آلفای کرونباخ برای داستان اول ۰/۷۲، داستان دوم ۰/۷۶، داستان سوم ۰/۷۳ و کل مقیاس ۰/۷۷ گزارش شده است. در همان پژوهش رابطهٔ معنادار نمرات DIT با استدلال انتزاعی، کلامی و فضایی به‌دست آمده که شاهدی بر روایی همگراست.