مبانی نظری فراشناخت و پیشینه تحقیق با پرسشنامه MCQ-30

فراشناخت چیست؟

مبانی نظری فراشناخت به آگاهی فرد از فکرکردن خود و شیوه‌ی کنترل آن می‌پردازد؛ مثلاً اینکه هنگام خواندن یک متن درسی، نفهمیدن مطلب را تشخیص دهد.

فلاول در ۱۹۷۶ اصطلاح فراشناخت را مطرح کرد. متن ابتدا شناخت را تعریف می‌کند و سپس تفاوت آن با فراشناخت و تمایز حالت و صفت فراشناخت را توضیح می‌دهد.

در ادبیات نظری فراشناخت این فایل، چهار عنصر را می‌خوانید:

• دانش فراشناختی — دانسته‌های فرد درباره‌ی فرایندهای شناختی خود.
• کنترل فراشناختی — نظارت بر فعالیت شناختی و تنظیم آن.
• دانش و کنترل خود — شناخت ویژگی‌های خود و نقش آن در یادگیری.
• کنترل اجرایی رفتار — مدیریت رفتار هنگام انجام تکلیف.

مبانی نظری فراشناخت: شناخت و فراشناخت، همراه MCQ-30

مبانی نظری فراشناخت در این بسته، متنی برای فصل دوم پایان‌نامه است که از شناخت و یادگیری به مدل اختلال روان‌شناختی و پژوهش‌های درمانی می‌رسد.

مخاطبان آن دانشجویان و پژوهشگران روان‌شناسی، روان‌شناسی تربیتی و مشاوره‌اند. دفترچه‌ی جداگانه‌ی پرسشنامه فراشناخت ولز نیز برای معرفی ابزار در فصل سوم همراه متن است.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

• شناخت — تعریف شناخت و فرایندهایی که در بر می‌گیرد، برای شروع چارچوب نظری.
• فراشناخت و عناصر آن — تعریف‌های فراشناخت از فلاول به بعد، دانش و کنترل فراشناختی.
• راهبردهای یادگیری — مقایسه‌ی راهبردهای شناختی و فراشناختی و توضیح ضرورت آموزش آن‌ها.
• مدل فراشناختی اختلال روان‌شناختی — شرح S-REF و سندرم شناختی ـ توجهی، همراه با باورهای فراشناختی مثبت و منفی.
• مدل A-B-C و A-M-C — نمایش رابطه‌ی رویداد و پیامد، با افزودن نقش فراشناخت در مدل بازنگری‌شده.
• طرح سنجش هفت مرحله‌ای — مسیر ارزیابی فراشناختی، همراه با آزمون ارزیابی رفتاری در اضطراب.
• ده تکنیک توجه آگاهی انفصالی — تمرین‌های مشاهده‌ی افکار، از جمله تکلیف ببر و مشاهده‌ی انفصالی خود.
• پیشینه‌ی پژوهش و منابع — مرور ۱۹ مطالعه، با فهرست ۷۹ منبع فارسی و ۱۱۸ منبع لاتین.
• دفترچه‌ی MCQ-30 — راهنمای اجرا و نمره‌گذاری پرسشنامه، همراه با برگه‌ی نیم‌رخ و بخش استناد.

روی‌هم ۴ فایل تحویل می‌گیرید: مبانی نظری و پیشینه تحقیق فراشناخت و دفترچه‌ی MCQ-30، هرکدام در Word و PDF.

راهبردهای یادگیری در مبانی نظری فراشناخت

در بخش یادگیری، راهبردهای شناختی روی خودِ مطلب کار می‌کنند، درحالی‌که راهبردهای فراشناختی به برنامه‌ی یادگیری و بررسی پیشرفت آن مربوط‌اند.

راهبردهای شناختی:

• مرور — تکرار مطالب برای حفظ و یادآوری.
• بسط — پیوند دادن مطلب تازه با دانسته‌های قبلی.
• سازمان‌دهی — مرتب‌کردن مطالب و مشخص‌کردن رابطه‌ی میان آن‌ها.

راهبردهای فراشناختی:

• برنامه‌ریزی — تعیین مسیر و شیوه‌ی انجام تکلیف.
• نظارت — بررسی فهم و پیشرفت در حین یادگیری.
• تنظیم — تغییر روش متناسب با نتیجه‌ی نظارت.

شکل طبقه‌بندی راهبردها، رابطه‌ی این دو دسته را نشان می‌دهد. متن ضرورت آموزش هر دو دسته را هم توضیح می‌دهد.

مبانی نظری فراشناخت در مدل ولز

ولز و متیوز در ۱۹۹۴ مدل S-REF را برای توضیح اختلال روان‌شناختی مطرح کردند؛ این بخش نقش فراسیستم و باورهای فرد درباره‌ی فکرکردن را دنبال می‌کند.

محور بحث، سندرم شناختی ـ توجهی یا CAS است. متن توضیح می‌دهد که نگرانی و توجه مداوم به تهدید چگونه با شیوه‌ی کنترل فکر ارتباط پیدا می‌کنند و در تداوم مشکل نقش دارند.

باورهای فراشناختی در دو دسته بررسی می‌شوند:

• باورهای فراشناختی مثبت — برداشت فرد از سودمندبودن نگرانی و ادامه‌دادن آن.
• باورهای فراشناختی منفی — برداشت فرد از خطرناک‌بودن یا مهارناپذیری نگرانی.

شکل S-REF مسیر این روابط را نشان می‌دهد. سپس مدل A-B-C با بازنگری A-M-C ولز در سال ۲۰۰۰ مقایسه می‌شود تا جایگاه فراشناخت در توضیح واکنش فرد روشن شود. هر دو مدل شکل جداگانه دارند.

فنون درمان در مبانی نظری فراشناخت

طرح سنجش هفت‌مرحله‌ای، گفتگوی سقراطی با تمرکز بر فراشناخت و مواجهه‌ی فراشناختی را توضیح می‌دهد. به‌چالش‌کشیدن باورهای فراشناختی هم بخشی از آن است.

در آموزش توجه، دستورالعمل استاندارد تمرین را می‌خوانید و سپس با بازخورد بیمار و تمرین خانگی آشنا می‌شوید. هدف‌ها و اجزای توجه آگاهی انفصالی جداگانه آمده‌اند.

از میان ده تکنیک این بخش:

• ابرهای در حال گذر — استفاده از تصویر عبور ابرها برای مشاهده‌ی افکار.
• مسافر قطار — تمرینی برای مشاهده‌ی گذر افکار بدون درگیرشدن با آن‌ها.
• مشاهده‌ی انفصالی خود — توجه به تجربه‌ی خود از موضع مشاهده‌گر.

این توضیحات برای شرح فنون فراشناخت‌درمانی در فصل دوم به کار می‌آیند.

پیشینه‌ی پژوهش در مبانی نظری فراشناخت

پیشینه داخلی و خارجی، ۱۹ پژوهش درباره‌ی درمان و آموزش فراشناختی را مرور می‌کند؛ از جمله مطالعه‌هایی درباره‌ی اضطراب امتحان و اضطراب فراگیر.

بیشتر این مطالعه‌ها ایرانی‌اند و هرکدام هدف، نمونه، روش و یافته‌ی خود را دارند. چند نمونه:

• اضطراب امتحان — اثر آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی و درمان فراشناختی بر دانش‌آموزان و دانشجویان.
• اضطراب فراگیر و اضطراب اجتماعی — درمان فراشناختی و رابطه‌ی باورهای فراشناختی با نشانه‌ها.
• اضطراب ریاضی و پیشرفت تحصیلی — نقش راهبردهای فراشناختی در عملکرد ریاضی.

از پژوهش‌های خارجی، مطالعه‌ی ولز و همکاران در ۲۰۰۱ درباره‌ی نگرانی و باورهای فراشناختی و مطالعه‌ی تیلسیچ و همکاران در ۲۰۱۵ درباره‌ی نگرانی و کیفیت خواب هم آمده است.

فهرست منابع فارسی و لاتین به شما امکان می‌دهد ارجاع‌های موردنیاز فصل دوم فراشناخت را از مطالعه‌های معرفی‌شده پیگیری کنید.

پرسشنامه‌ی MCQ-30 برای فصل سوم

برای معرفی ابزار در فصل سوم، دفترچه‌ی MCQ-30 تعریف مفهومی و تعریف عملیاتی باورهای فراشناختی را در کنار راهنمای اجرا در اختیار شما می‌گذارد. پرسش‌ها این مؤلفه‌ها را می‌سنجند:

• باورهای مثبت درباره‌ی نگرانی — سودمندی‌ای که فرد برای نگرانی قائل است.
• باورهای منفی درباره‌ی مهارناپذیری و خطر — ارزیابی فرد از کنترل‌ناپذیری و خطر نگرانی.
• اطمینان شناختی — اعتماد فرد به حافظه‌ی خود.
• نیاز به کنترل افکار — باور فرد به ضرورت مهار فکرهایش.
• خودآگاهی شناختی — میزان توجه فرد به فرایند فکرکردن خود.

خواندن نمره و استناد به MCQ-30

کلید نمره‌گذاری و قاعده‌ی خواندن نمره‌ها در دفترچه آمده‌اند. آلفای کرونباخ، که هماهنگی گویه‌ها را نشان می‌دهد، در پژوهش اصلی ۰٫۷۲ تا ۰٫۹۳ و در اعتبارسنجی شیرین‌زاده دستگیری و همکاران در ۱۳۸۷ برای کل پرسشنامه ۰٫۹۱ بود.

راهنمای ورود داده‌ها به نرم‌افزار آماری و برگه‌ی نیم‌رخ نیز همراه آن است. بخش شیوهٔ استناد، ارجاع‌های APA و DOI را ارائه می‌کند.