پرسشنامه کانرز فرم معلم (CTRS)

معرفی پرسشنامه کانرز فرم معلم (CTRS)

پرسشنامه کانرز فرم معلم مشکلات رفتاری کودکان را در مدرسه و از نگاه معلم می‌سنجد و برای بررسی نشانه‌های بیش‌فعالی، نقص توجه و مشکلات سلوک به کار می‌رود. پاسخ‌دهنده معلم کودک است، نه خود کودک.

سی. کیت کانرز ساخت این مقیاس‌ها را در دهه‌ی ۱۹۶۰ آغاز کرد تا اثر داروهای محرک را بر کودکان بیش‌فعال بسنجد و این کودکان را از دیگر کودکان جدا کند. فرم معلم در سال ۱۹۶۹ منتشر شد. نام انگلیسی آن Conners' Teacher Rating Scale و نام کوتاهش CTRS است و در منابع فارسی «مقیاس درجه‌بندی کانرز – فرم معلم» خوانده می‌شود.

معلم رفتار کودک را در چند ماه گذشته درجه‌بندی می‌کند: بی‌قراری و بی‌توجهی سر کلاس، کناره‌گیری از جمع، تغییر خلق، لجبازی و مشکل حضور در مدرسه. این فرم ۳۸ گویه دارد. فرم بلند اصلی ۳۹ گویه دارد و در نسخه‌ی فارسی، دو گویه‌ی کنار آمدن با همکلاسی‌ها در یک گویه آمده است.

دقیقاً چه چیزی دریافت می‌کنید؟

• معرفی و جدول مشخصات — سازنده، نسخه‌ی فارسی، طیف پاسخ و زمان اجرا، همراه یادداشتی درباره‌ی غربالگری و تشخیص
• راهنمای اجرا — چه کسی پاسخ می‌دهد و معلم برگه را چطور بر پایه‌ی رفتار چند ماه گذشته پر می‌کند
• فرم ۳۸ گویه‌ای — روی صفحه‌های جدا برای چاپ، با جای نام کودک، معلم و تاریخ و جدول پاسخ چهارستونی
• راهنمای نمره‌گذاری — ارزش هر گزینه و دامنه‌ی نمره‌ی هر حیطه و نمره‌ی کل
• برگه‌ی ثبت نمره — جدولی برای جمع هر حیطه، نمره‌ی کل و میانگین گویه‌ی هر کودک
• راهنمای تفسیر — خواندن نمره با میانگین گویه و به کار بردن آن در پژوهش و مقایسه با همکلاسی‌ها
• شرح حیطه‌ها و تعریف‌ها — توضیح سه حیطه، تعریف مفهومی و تعریف عملیاتی آماده برای فصل ابزار پایان‌نامه
• روایی و پایایی — یافته‌های فرم اصلی و نسخه‌ی فارسی، با جدول پنج عامل پژوهش شهیم و همکاران
• نکته‌های پژوهشگر و شیوهٔ استناد — تفاوت با فرم ۳۹ گویه‌ای و منبع‌نویسی APA ویرایش هفتم با DOI مقاله‌ی کانرز

روی‌هم ۲ فایل دریافت می‌کنید: یک دفترچه، در Word برای ویرایش و در PDF برای چاپ.

اجرای پرسشنامه کانرز فرم معلم

اگر برای پایان‌نامه‌ی روان‌شناسی، علوم تربیتی یا آموزش کودکان استثنایی به گزارش معلم نیاز دارید، این فرم همان رفتار کودک در کلاس را ثبت می‌کند که معلم هر روز می‌بیند. تکمیل هر برگه حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول می‌کشد.

1. برای هر کودک یک برگه به معلمی بدهید که او را دست‌کم چند ماه در کلاس دیده است.
2. از معلم بخواهید رفتار کودک را در چند ماه گذشته در نظر بگیرد و به همه‌ی گویه‌ها پاسخ دهد.
3. اگر اثر یک مداخله‌ی کلاسی یا رفتاری را می‌سنجید، درجه‌بندی را پیش و پس از مداخله تکرار کنید.

دفترچه نشان می‌دهد نمره‌های این فرم را چطور در مقایسه‌ی گروه‌ها، همبستگی با متغیرهای دیگر و سنجش تغییر به کار ببرید.

سه حیطه در پرسشنامه کانرز فرم معلم

فرم مشاهده‌های معلم را در سه حیطه‌ی چاپی می‌چیند و هر حیطه بخشی از زندگی مدرسه‌ای کودک را نشان می‌دهد:

• رفتار در کلاس — رفتارهای روزمره‌ی کودک سر کلاس، از بی‌قراری، سر و صدا و حواس‌پرتی تا ناتمام گذاشتن کارها و تغییر خلق
• مشارکت گروهی — همراهی کودک با جمع: کناره‌گیری، پذیرفته شدن در گروه، بازی منصفانه و رابطه با همکلاسی‌ها
• نگرش به مراجع قدرت — برخورد کودک با معلم و قواعد مدرسه، از لجبازی و نافرمانی تا تسلیم، خجالت و نیاز به توجه معلم

نمره‌گذاری پرسشنامه کانرز فرم معلم

معلم هر رفتار را روی طیف چهاردرجه‌ای از «به هیچ وجه» تا «زیاد» درجه‌بندی می‌کند. نمره‌ی کل بین ۰ تا ۱۱۴ است و نمره‌ی بالاتر یعنی معلم مشکلات رفتاری بیشتری در کودک دیده است.

دفترچه هر حیطه را با «میانگین گویه» روی همان طیف ۰ تا ۳ می‌خواند؛ به این ترتیب حیطه‌هایی که تعداد گویه‌ی برابری ندارند مقایسه‌پذیر می‌شوند. برای مقایسه‌ی یک کودک با همکلاسی‌هایش، برگه‌هایی را کنار هم بگذارید که یک معلم پر کرده است.

روایی و پایایی پرسشنامه کانرز فرم معلم

سیما شهیم، فریده یوسفی و آمنه شهائیان در سال ۱۳۸۶ نسخه‌ی فارسی را هنجاریابی کردند. نمونه‌ی آن‌ها ۵۲۹ دانش‌آموز دبستانی ۶ تا ۱۱ ساله در شیراز بود: ۲۵۷ دختر و ۲۷۲ پسر که بر پایه‌ی سن و جنس انتخاب شدند. پیش از اجرا، فرم ترجمه و ترجمه‌ی معکوس شد و ۳۰ معلم آن را در یک اجرای آزمایشی خواندند.

تحلیل عاملی، یعنی روشی که نشان می‌دهد گویه‌ها چطور با هم گروه می‌شوند، پنج عامل به دست داد که روی هم ۵۶٫۶۴ درصد واریانس را توضیح می‌دهند. آلفای کرونباخ نمره‌ی کل، که هماهنگی گویه‌ها را نشان می‌دهد، ۰٫۸۶ بود. در بازآزمایی (اجرای دوباره پس از ۴ تا ۶ هفته روی ۷۴ دانش‌آموز) ضریب نمره‌ی کل ۰٫۷۶ شد.

پسران در نمره‌ی کل، مشکلات سلوک و بیش‌فعالی نمره‌ی بیشتری گرفتند، اما میان کودکان ۶ تا ۸ و ۹ تا ۱۱ ساله تفاوتی دیده نشد. در فرم اصلی، کانرز (۱۹۹۰) بازآزمایی ۰٫۷۲ تا ۰٫۹۲ و توافق میان معلمان ۰٫۷۰ را گزارش کرده است.

این ضریب‌ها برای فرم ۳۹ گویه‌ای شهیم و همکاران است که ۳۸ گویه‌ی آن در همین فرم آمده است. برای فصل پایایی پایان‌نامه، آلفای نمونه‌ی خودتان را هم حساب و گزارش کنید.